Pax Havelaar door Multaboni


'De hoogste moed is hoogmoed', aldus Multatuli. Nu al voor de derde keer heeft iemand het aangedurfd de Max Havelaar te bewerken. Na de hertaling in modern Nederlands van Gijsbert van Es (2010) en de zombievariant van Martijn Adelmund (2016) verscheen de Pax Havelaar of het theeleuten der Nederlandse Handel & Wandelmaatschappij door Multaboni alias Chris van de Ven. Hij schonk 100 exemplaren aan het Multatuli Huis. In zijn Havelaarpastiche staat in plaats van het redden van de Javaan het verbeteren van de wereld centraal. 'Dat iedereen op de wereld zijn of haar leven met ten minste een acht kan waarderen' is het streven van de beweging Hope XXL, waar de auteur initiatiefnemer van is. Een verschil met de ontvangst van de Max Havelaar in 1860: iedereen is het met de boodschap eens! Dat het boek maar veel verspreid moge worden, en de wereld verbeterd. En dat er nog vele bewerkingen zullen verschijnen.

Jaarboek Multatuli 2016


Het Jaarboek Multatuli 2016 is verschenen. Historici, neerlandici, slavisten, economen en theologen, hoogleraren, studenten en schrijvers: velen hebben iets met Multatuli. Het Jaarboek opent met een nog niet eerder gepubliceerde brief van de meester zelf, bezorgd door Philip Vermoortel en Ivan Vanlerberghe. In het themadeel staat de vraag centraal op wat voor manieren je Multatuli voor het voetlicht kunt brengen zoals via het toneel of het fantasy-genre. Maartje Janse bespreekt 

Lees meer...

Multatuli's verhouding tot de Maatschappij tot Nut van den Javaan. Ook zijn er pleidooien voor de Max Havelaar door Herman Pleij en Peter Altena. Dan volgt David Hollanders over het politiek-literaire klimaat dat Multatuli's optreden bepaalde, Pepijn de Groot met een cultural-memory-onderzoek naar het gebruik van de term Pak van Sjaalman, Marien Jacobs met een vertaling van het voorwoord van de Russische Max Havelaar en Dik van der Meulen met een I.M. voor Cees Fasseur. In de reeks schrijvers geïnspireerd door Multatuli schrijft Aukje van Hout over Johan de Meester. Verder enkele recensies en de vaste rubrieken 'Multatuli in de media' en 'kroniek'.

Toon minder...

Prof. vermoortel over hertaling Max Havelaar door 

VAN ES

Dowload hier het artikel in Werkwinkel 11 (1), 2016


Weerloos voor de rechtbank van de rede

 

C. Houtman, Weerloos voor de rechtbank van de rede.De Bijbel en het vrije denken in Nederland 1855-1955 (Hilversum: Verloren, 2016)

Bittere haat tegen de Bijbel dreef in 1859 een jong edelman ertoe een omvangrijk geschrift te publiceren met als doel het heilige boek van de christenen van alle luister te ontdoen. Vanwege de schokkende inhoud werd het al spoedig genegeerd en vergeten. In deze studie wordt het opnieuw voor het voetlicht gebracht. Ook wordt de verscholen schrijver, Ferdinand Alexander de Mey van Alkemade (1828-1864), geïdentificeerd. Zijn Bijbelkritiek wordt vergeleken met die van Multatuli en in het perspectief geplaatst van een eeuw vrijdenken en de Bijbel in Nederland. Met voorbeelden wordt gedemonstreerd hoe de vrijdenkers de Bijbel met geheel andere ogen lazen dan de christelijke, stichtelijke uitleggers. Steeds was het gezag van de Bijbel in het geding. De vrijdenkers legden zijn kwetsbaarheid bloot, maar waren meer nog dan anti-Bijbel, antiklerikaal en gekant tegen het op de Bijbel gebaseerde program van de geestelijkheid.

Door Prometheus geboeid

Laurens Ham: Door Prometheus geboeid. De autonomie en autoriteit van de moderne Nederlandse auteur (Hilversum: Verloren, 2015)

Moderne literaire auteurs zijn veel bezig met hoe ze overkomen. Ze creëren alter ego's, publiceren egodocumenten en roeren zich in de media. Vaak wordt gedacht dat ze daarmee buigen voor de commercie. Door Prometheus geboeid belicht een andere kant: schrijvers werken aan hun imago om zichzelf juist als vrije intellectueel te presenteren. Laurens Ham vertelt een cultuurgeschiedenis van het Nederlandse auteurschap tussen 1820 en 1970, waarin literaire kopstukken als Multatuli, Carry van Bruggen en W.F. Hermans naast vergeten auteurs als J.B.D. Wibmer en Annie Salomons staan. Aan de hand van klassieke romans, essays, pleitredes  en egodocumenten biedt deze studie inzicht in de spanning tussen de zelfrepresentatie van auteurs en hun veranderende maatschappelijke positie. Krijgen auteurs vanaf de negentiende eeuw steeds meer vrijheid? Nee. Maar wie zich in de literaire wereld het minst aan maatschappelijke normen gelegen laat liggen, wordt wel het meest serieus genomen.

Het nieuwe Jaarboek Multatuli is uit

Het Jaarboek Multatuli 2015 is uit. Word lid van het Genootschap, steun daarmee het museum, ontvang een uitnodiging voor het symposium op 5 maart en vind het Jaarboek Multatuli 2015 op de mat. U kunt het ook los kopen voor 16,50 in het Multatuli Huis of bij Uitgeverij Verloren.

'Ik werd gescholden, belasterd, mishandeld, overgelaten aan- en gedwongen tot broodgebrek.' Multatuli was misschien wel onze eerste klokkenluider. Het Jaarboek Multatuli 2015 bevat de bijdragen aan het symposium 'Klokkenluider of querulant? Multatuli en andere klokkenluiders' met Philip Vermoortel, Winnie Sorgdrager, Theodor Holman, Jeroen Wester en Ronald van Raak. In het reguliere deel 'Ter-zyde' Tom Böhm over de actualiteit van Multatuli; Annelies Dirkse die licht werpt op het andere nichtje van Multatuli; Peter Altena over Frans Kellendonk en Multatuli. Guido Leerdam memoreert Multatuliaan Marcel Janssens en Jan Noordegraaf Multatulicolleges van Jacques Van Ginneken. Tot slot de rubrieken 'In de Media' en 'Kroniek'.

Een tv-compilatie van het symposium Klokkenluider of Querulant? door Van Stirum TV vindt u hier...

nieuwe druk Max Havelaar

De goede, geannoteerde editie van Annemarie Kets-Vree is nu alweer voor de vijfde keer hedrukt.

Max Havelaar of de Koffiveilingen der Nederlandsche Handelmaatschappy van Multatuli is een mijlpaal in de Nederlandse geschiedenis, aldus Annemarie Kets-Vree, editeur bij het Huygens ING. Tegelijk is het een heel modern, bijna postmodern boek, ook al verscheen het nu 155 jaar geleden. In 1992 bezorgde zij er een historisch-kritische uitgave van in twee delen, gebaseerd op de laatste tijdens het leven van Multatuli verschenen druk. Het eerste deel bevat de roman en het tweede het notenapparaat en het commentaar.

Publieksuitgave

Zo'n wetenschappelijke editie is bestemd voor een klein publiek. Omdat de roman een veel breder, ook jong publiek blijft aanspreken, heeft zij in 1998 op basis van de tweedelige editie een publieksuitgave gemaakt die in een veel ruimere oplage werd uitgebracht in de reeks Nederlandse Klassieken van Bert Bakker. Onlangs is van deze populair-wetenschappelijke editie de vijfde druk verschenen.

Actuele betekenis

Naar aanleiding daarvan heeft het Huygens ING een kort filmpje op de website geplaatst, dat ook hieronder is te zien. Klaartje Groot, conservator ven het Multatuli Huis, en Annemarie Kets-Vree gaan daarin in op de actuele betekenis van de roman in onze huidige maatschappij. Bekijk het promofilmpje.

Multatuli in biografie Rouffaer

De Indische ontdekkingsreiziger Gerret Pieter Rouffaer ging in Nederlands-Indië op zoek naar verhalen over zijn idool Multatuli. Multatuli zou iemand met een sabel de vinger hebben afgeslagen. Hij zou gedreigd hebben wegens geldgebrek in pyama te verschijnen bij een gelegenheid waar een rokkostuum verplicht was. En Rouffaer ontdekte ook dat Multatuli niet z'n aardige man was, al heeft hij hem nooit ontmoet. Lees het allemaal in de pas verschenen biografie door Frank Okker, 'Rouffaer, de laatste Indische Ontdekkingsreiziger' van Frank Okker (Uitgeverij Boom, 2015)

Op de achterflap staat de volgende tekst:

"Van de vele uitzonderlijke Nederlanders die onder de koloniale tropenzon rondliepen, was Gerret Rouffaer ongetwijfeld een van de merkwaardigste. Ontdekkingsreiziger, kunstverzamelaar, geograaf en antropoloog: hij was het allemaal, maar hij toonde zich bovenal een onvermoeibare avonturier. Gerret Pieter Rouffaer (1860-1928) was een even gepassioneerd reiziger als verzamelaar. Op zoek naar sporen van Multatuli trok hij naar Nederlands-Indië".


Nieuwe Indonesische Editie

Onlangs is een nieuwe editie van de Indonesische vertaling van Max Havelaar verschenen bij uitgeverij Qanita, Bandung, 2014. Met een inleiding van de redactie van Qanita. Met citaat van Droogstoppel, Pramoedya Ananta Toer en J.F. Kennedy in de inleiding.

"Karena aku lelaki terhormat dan makelar kopi."
Droogstoppel

Jubileum-editie Tine

in 2013 verscheen de jubileumeditie Nelleke Noordervliets Tine, de roman waarin Multatuli's eerste vrouw Everdine Hubertine van Wijnbergen eindelijk eens stem krijgt. Tijdens haar laatste levensdagen in Venetië, waar zij met haar kinderen is gaan wonen toen zij haar beroemde echtgenoot verliet, geeft zij zich in een dagboek rekenschap van wat ze in haar leven nagelaten heeft. De uitgave is gesierd met foto's van de familie Douwes-Dekker-van Wijnbergen, Lebak en Venetië. Te koop in het Multatuli Huis.
Haar dochter Nonni: "Toch is jouw liefde voor Dek beknot. En je zelfrespect, nou wat is daarvan over? En ons leven is best tweederangs.'
Tine: 'Vind je dat, Non, vind je dat echt?'

18 september - Boek over Julius Pée

Op 18 september (2012) is in Gent het boek 'Een man, zijn vrouw en hun twee zonen' Een collectieve biografie van de familie Pée' onder redactie van Nico Van Campenhout gepresenteerd. Julius Pée (1871-1951) was een Vlaamse Multatulikenner die veel voor de Multatulioverlevering betekend heeft.

Lees meer...

Het hoofdstuk over Pée's Multatuliqueeste van de hand van de hedendaagse Multatulikenner prof. Philip Vermoortel is zeer grondig en het leest als een wetenschappelijke soap. Het is gebaseerd op zo'n 3000 brieven tussen Pée en Multatuli's nazaten en oud-kennissen. Pée moest de grillen van 'twee verstokte kwezels' trotseren om de brieven van Multatuli aan de Brugse atheneumleraar Auguste van der Ghinst te bemachtigen. Van Multatuli's kleinzoon Guido Bassani, een duivenverzamelaar, ontving hij na moeizame onderhandelingen een portret en brieven van diens grootmoeder (Tine), in ruil voor een paar speciale Luikse reisduiven. In de uitgebreide correspondentie van Pée met Mimi komt hun uitstekende verstandhouding naar voren. En van Willem Anthony Paap (1856-1923), bij wie Mimi enige tijd heeft ingewoond, kreeg hij te horen dat Multatuli's zoon Edu "een gemeen sujet" was, "een verloopen kerel", dochter Nonnie, daarentegen, "een goed meisje".

U kunt het boek bestellen bij pb@academiapress.be

De presentatie van dit boek vond plaats op dinsdag 18 september 2012 in de gebouwen van de Koninklijke Academie voor Nederlandse Taal- en Letterkunde,Koningstraat 18, 9000 Gent.

° Verwelkoming door Prof. dr. Willy Vandeweghe, vast secretaris van de KANTL
° Toespraak door Prof. dr. em. Herman Balthazar,
ere-gouverneur van de Provincie Oost-Vlaanderen
° Toespraak door Peter Laroy, uitgeefdirecteur van Academia Press


Toon minder...

Biografie Kruseman

In 2013 is de Branie Het leven van Mina Kruseman (1839-1922) gepresenteerd van de hand van Annet Mooij. Multatuli komt daarin ruimschoots aan bod naar aanleiding van de succevolle opvoering van zijn toneelstuk Vorstenschool, waarin Kruseman een glansrijke  hoofdrol speelde.
De boekpresentatie was onderdeel van een boeiend programma over de biografie, met een lezing van Hans Renders, een gesprek tussen vooraanstaande biografen als Etty, Truijens en Otterspeer, en tot slot een optreden van

Lees meer...

karin Bloemen als Mina Kruseman.

Hans Renders, directeur van het Instituut voor de biografie, leidde de avond in met een overzicht van de positie van de biografie in het Nederlandse literaire landschap. Hij strooide met tips over onbekende maar lezenswaardige biografieën als die van J.P. van Praag door S. Wieling.
Het gesprek tussen Elsbeth Etty, Willem Otterspeer, Aleid Truiens, Hans Renders onder leiding van Ad van Liempt was boeiend en geestrijk. Er kwam een aantal kernkwesties van de biografie aan de orde, waaronder de vraag in hoeverre je rekening moet houden met de nazaten als het gaat om compromitterende zaken. Etty vond dat volledige openheid onmisbaar was voor een aantrekkelijke biografie. Truijens had meer compassie met de nazaten. Daarna werd Johan Koppenol nog geïnterviewd als bestuurslid van het Prins Bernhard-fonds om de sponsoring voor biografieën toe te lichten. Hij deed een wanhopige oproep voor een biograaf van Amalia van Solms (1602-1675), aan welke vreselijke zelfingenomen dame zich tot nu toe niemand wil branden.
Tot slot trad Karin Bloemen op als Mina Kruseman en droeg zij wat van diens werk voor. De decolleté waar Kruseman beroemd om was, presenteerde Bloemen met verve. De tekst van Kruseman sprak minder tot de verbeelding. Of dat aan de tekst van Kruseman lag of aan de tekstbehandeling  van Bloemen, laten we hier wijselijk in het midden.
Al met al een mooie, boeiende avond. Alleen een beetje spijtig dat de heer Van Liempt de afsloot met de opmerking reikhalzend uit te kijken naar de biografie van Hermans door Otterspeer, terwijl het die avond toch in de eerste plaats om de biografie van Kruseman door Annet Mooij ging: is al dat emancipatoire werk van Kruseman en Multatuli toch voor niets geweest?

Toon minder...

Spreken als Max Havelaar

Verschenen bij Uitgeverij Nieuw Amsterdam: Spreken als Max Havelaar. Hoe houd je een vlammende toespraak?, een spoedcursus speechen voor jong&oud door Jaap de Jong, hoogleraar Journalistiek en Nieuwe Media aan de Rijksuniversiteit Leiden. Met prachtige voorbeelden van hedendaagse topredenaars en de meester Havelaar zelf.
Koopt u het in onze museumwinkel, dan steunt u tegelijkertijd het Multatuli Huis.

.

Over Multatuli nr. 70 (jrg 35, maart 2013)

De nieuwe Over Multatuli is uit. Word lid of moedig uw familie en vrienden aan om lid te worden van het Multatuli Genootschap. Zo steunt u het Multatuli Huis, u ontvangt het nummer en tevens krijgt u de roman Coffee Company van Reinjan Mulder, waarin een hedendaagse Droogstoppel op de hak wordt genomen. Mail naar info@multatuli-museum.nl.

Kom een nummer ophalen in het Multatuli Huis of vraag het aan via info@multatuli-museum.nl (10 euro)

Voor de inhoudsopgave zie...

Lees meer...

Inhoudsopgave

Klaartje Groot, Multatuli onttroond?

Rick Honings, Van grootste dichter tot rijmelende kwakzalver. Multatuli's aanval op Bilderdijk

Gert-Jan Johannes, Commentaar op de lezing van Rick Honings

Gaia van Bruggen, Multatuli en Jan Goeverneur

Een en ander over…

P. Spigt, Henri A. Ett: een ware Multatuliaan

Vincent Stolk, 'De natuur zal spreken'. Multatuli en andere pedagogen over opvoeding en onderwijs

Klaartje Groot, Multatuli Kroniek 2012

Toon minder...

De Multatuli's van Amerika

In oktober (2012) verschijnt De Multatuli's van Amerika van Graa Boomsma. Op basis van een indrukwekkende hoeveelheid kennis onderzoekt de schrijver daarin de kracht van The Great American Novel – vanaf Henry Thoreau, John Dos Passos en F. Scott Fitzgerald tot en met Philip Roth, Jonathan Franzen en Dave Eggers. Al die meer dan geëngageerde 'multatulianen' hebben iets te zeggen over het belang van democratie en de bedreigingen waaraan zij blootstaat. Ook dankzij hun virtuoze stijl leggen zij de scheefgroei van de samenleving bloot. Daar valt veel van te leren. Lees meer.

150 Jahre Max Havelaar

In de bundel 150 Jahre Max Havelaar treft u de weerslag van de conferentie over Max Havelaar die in 2010 aan de Freie Universität Berlin gehouden werd. Literatuurwetenschappers bieden hiermee nieuwe perspectieven op Multatuli's bekendste werk, dat in 2010 150 jaar geleden voor het eerst verscheen. Bestelinformatie bij uitgeverij Peter Lang.

Over Multatuli nr. 68 JRG. 34 (2012)

 - Laurens Ham, 'Het gebod of het genot. Multatuli als liefdadigheidsschrijver'
- Herinneringen aan Hans van den Bergh
Albert van den bergh, 'Dat hebt u gisteravond goed gezegd op de tv'
Eep Francken, 'De man met het boekje'
Chantal Keijsper, 'Ik ben daar mijn eigen powerpoint'
Tom Phijffer, 'Het moet zo bedoeld zijn'
- Jaap Grave, 'Wat doen we met Multatuli? Antwoorden van schrijvers, humanisten en vrijdenkers, anarchisten en feministen'
- Jacob Dekker, 'Multatuli dan ook'
- Klaartje Groot, 'Multatuli Kroniek 2011'
- Carel Jan Schneider (1932-2011)

Nieuwe Woutertje Pieterse

Bij uitgeverij Atheneum is een nieuwe uitgave van Woutertje Pieterse verschenen met een nawoord van Dik van der Meulen. Door de ogen van een dromerige Amsterdamse jongen geeft Multatuli een rake typering van het Amsterdam van zijn jeugd. In deze aandoenlijke en ironische zedenschets krijgen een strenge schoolmeester (meester Pennewip), een nouveau-riche handelsfamilie, een sympathieke Joodse handelaar en nog vele anderen een rol. De spelling is gemoderniseerd, maar de voor Multatuli karakteristieke 'y' is wel behouden.

Lees meer...

Woutertje Pieterse een openbaring

De nieuwe editie is gebaseerd op die van Multatuli's tweede vrouw Mimi, die de fragmenten over Wouter in Multatuli's Ideeën voor het eerst als roman publiceerde (1891). De volgende opmerking op de voorpagina van de NRC van 19 februari 1891 wilde ik u niet onthouden: 'Heeft men zich dit wonderboek reeds aangeschaft? Het is eene openbaring, zelfs voor de lezers der Ideeën. Men moet, in de reeks der voortbrengselen van den Nederlandschen geest, tot Rembrandt opklimmen, om iets te vinden dat daarmede vergeleken kan worden.' Betere aanbeveling is er niet, vindt u ook niet?

Toon minder...

waarom schrijft multatuli zo brokkelig, zo hap-snap?

'Het ging Multatuli om zichzelf en om zijn schrijverschap. De rest, dus waarom hij nog steeds beroemd is – de bevrijding van de Javaan – , diende eigenlijk alleen om zichzelf de wereld in te werpen', zei Atte Jongstra op 18 februari in Tros Nieuwsshow. Maar in zijn net verschenen boek  Kristalman. Multatuli-oefeningen gaat het over meer dan Multatuli's drijfveren. Jongstra ontvouwt een nieuwe visie op 'de brokkelige schrijfstijl' van Multatuli.

Lees meer...

Jongstra haastte zich te zeggen dat hij een groot bewonderaar is van Multatuli's werk maar dat hij een nieuw licht wil werpen op dat unieke schrijverschap. 'Waarom schrijft Multatuli zo brokkelig? Kon hij soms geen afgerond verhaal schrijven? Of wilde hij niet?' Hij heeft deze vragen, die volgens hem tot nu toe nauwelijks gesteld zijn, beantwoord met behulp van de kristalmetafoor. Zowel de werkelijkheid als het werk van Multatuli zijn vergelijkbaar met kristal. Kristal is grillig en onregelmatig en met elke wisseling van het licht krijgt het een andere kleur, het is precies zo veelzijdig als de realiteit zich aan ons voordoet, en Multatuli's werk eveneens. Het schrijfproces van Multatuli is dan te vergelijken met kristallisatie. Neem een takje en leg dat in een zoutmijn. Enkele maanden later zitten daar kristallen aan. Zo ontstaat kristal. Zo doopt Multatuli zijn pen in de werkelijkheid en het resultaat is zijn werk. Voor deze metafoor valt wat te zeggen aangezien Multatuli het zelf ook vaak over kristallisatie heeft, aldus Jongstra.

Toon minder...

Nieuwste Over Multatuli, nr. 67, jrg 33 (2011)

Inhoud
- Mieke Daniëls-Waterman, 'De Multatuli van het Jiddisch. Een prosopografische bespreking'
- Frits Booy, 'Een kleine boef leert een grote boef kennen. De invloed van de roversroman in Woutertje Pieterse'
- Giulia Signorato, 'Mogen we vrijuit spreken? Representatie en ideologie in Max Havelaar'
- Atte Jongstra, 'Iets over kachels'
- Philip Vermoortel, 'Multatuli als religiecriticus'
- Guido Leerdam & Jos van Waterschoot, ''Multatuli was een theaterdier'. Gesprek met Klaartje Groot, conservator Multatuli Huis'
- Dick Welsink, 'Een aanvullinkje op Ter Laan (2)*'
- Guido Leerdam, 'Potloodcommentaar bij Multatuli Boeken uit nalatenschap N.A. Douwes Dekker naar Multatuli Huis'
- Dik van der Meulen, 'In memoriam Hans van den Bergh'