Twee onbekende brieven Multatuli opgedoken

2018

"Zo steil als de weg ten Hemel" was de trap naar de woning van Multatuli (Eduard Douwes Dekker). Daar kon je maar beter een levensverzekering voor afsluiten, grapt de 19e eeuwse schrijver in een nooit eerder gepubliceerde brief.

Er zijn twee onbekende brieven van Douwes Dekker ontdekt in het Stadsarchief van Amsterdam. Emeritus hoogleraar Marita Mathijsen vond ze toen ze werkte aan de biografie van Jacob van Lennep. Ze zijn gericht aan diens zoon, Willem van Lennep. De toon is vriendelijk en Douwes Dekker nodigt Van Lennep junior bij hem thuis uit. Maar Douwes Dekker zou Douwes Dekker niet zijn als hij hem niet ook even terecht wees. Hij wist namelijk dat Willem...

Lees meer...

spoedig als ambtenaar aan het werk zou gaan in Nederlands-Indië en schrijft: 'Vergeef mij mijn familiairen toon of liever zie er mijne goedheid in zich nederbuigende tot een O.I. Ambtenaar, want dat wascht je de zee niet af ' oftewel: die smet blijft je altijd aankleven.

Douwes Dekker zat op dat moment – waarschijnlijk eind augustus 1860 maar de brief is ongedateerd – aan de Botermarkt (nu Rembrandtplein), terwijl zijn vrouw en kinderen waren achtergebleven in Brussel. Als Willem langs zou komen zou hij maar beter een levensverzekering kunnen nemen omdat de trap zo steil was: 'zo steil als de trap ten hemel', grapte hij. De brieven zijn uit de periode dat het nog boterde tussen Multatuli en de Van Lenneps. Later kregen ze ruzie over het kopijrecht van de Max Havelaar. De andere brief van enkele maanden daarvoor is een bedankje over de aangename kennismaking met Willem van Lennep.

Mathijsen vond de brieven in een ongeïnventariseerde collectie. Multatuli's tweede vrouw Mimi Hamminck Schepel heeft voor haar tiendelige boekenserie Brieven van Multatuli wel eens aan Willem van Lennep gevraagd of hij brieven had van Multatuli. Het antwoord was: "dat deze heer zich niet herinneren kon onder de nagelaten papieren van zyn vader brieven van Multatuli te hebben gevonden." De brieven zouden dus vernietigd zijn, werd aangenomen.

De brieven liggen in het Stadsarchief en zijn hieronder te lezen. Ze zullen over enkele maanden met toelichting gepubliceerd worden in het Jaarboek Multatuli 2017.

Toon minder...

Extra Nummer Jaarboek Multatuli is uit

2017


Er is een extra nummer uitgekomen van Jaarboek Multatuli dat geheel gewijd is aan de fascinatie van Willem Frederik Hermans voor Multatuli. Het verscheen ter gelegenheid van de publicatie van deel 17 van De Volledige Werken van Willem Frederik Hermans, dat zijn werk over Multatuli bevat. Hermans schreef verscheidene columns over Multatuli, verzorgde een nieuwe editie van de Max Havelaar (1987) en schreef de nog zeer lezenswaardige biografie De Raadselachtige Multatuli (1976, 2e druk 1987), die destijds de nodige ophef veroorzaakte.

Met bijdragen van Dik van der Meulen & Cyril van den Hoogen, die een mooi overzicht schetsen van Hermans' bemoeienis met Multatuli; Peter Kegel over de Multatuliana in Hermans' privébibliotheek, Marc van Zoggel over de totstandkoming van De Raadselachtige Multatuli en de moeilijkheden die Hermans toen uiteraard had met de Multatulianen, Tom Phijffer memoreert een bijzondere samenkomst in de regio Lebak in 1971. Daan Rutten exploreert de manieren waarop beide schrijvers de werkelijkheid wilden kenen vanuit filosofisch perspectief, Verder Maurits Verhoeff over een bijzondere vondst in het Multatuli-archief, Annelies Dirkse en Klaartje Groot over Hermans&Multatuli in de media en over de vriendelijke Hermans. Op de voorkaft staat een cartoon van Siegfried Woldhek met Hermans die Multatuli verdedigt tegen zijn tegenstanders. U kunt het bestellen bij Uitgeverij Verloren.

Multatuliana op tentoonstelling Van Lennep

18 januari 2018 - Multatuli is prominent aanwezig op de tentoonstelling over schrijver en politicus Jacob van Lennep in het Stadsarchief Amsterdam. Een van de grote vitrines over het schrijverschap van Van Lennep – hij heeft naast schrijven nog veel meer gedaan – is zo rijk gevuld met Multatuliana dat je bijna zou denken dat Van Lennep de Max Havelaar geschreven had. Je kunt er de koopakte vinden waarmee Multatuli zijn meesterwerk aan Van Lennep heeft verkocht en nog een aantal bruiklenen van het Multatuli Huis.… Gaat u zelf maar gauw kijken. De tentoonstelling is vanaf heden tot en met 20 mei 2018 te bezichtigen.

Sommige Multatulifans zijn misschien niet zo blij met deze hulde voor Van Lennep omdat die de Havelaar 'verminkt' heeft. Maar in feite heeft de man dankzij zij zijn ingrepen er toch maar voor gezorgd dat de Havelaar werd uitgegeven en in de schijnwerpers terechtkwam. Net zoals nu op deze tentoonstelling.

Pronkstuk van Nederland - stem!

22 januari 2018 - Vanavond in de uitzending 'Pronkstuk van Nederland' op NPO 2, om 21.10 uur wordt bekend of de Max Havelaar doorgaat naar de tweede ronde van de verkiezing voor het Pronkstuk van Nederland in de categorie Erfgoed. Als dat zo is, kan er - online en, tijdens de live-uitzendingen, ook telefonisch - weer gestemd worden op de Havelaar. Op woensdag 24 januari wordt vervolgens de finalist bekend uit deze categorie. Vrijdag 26 januari is de finale, waarin de drie finalisten uit de categorieën Ontwerp, Erfgoed en Kunst tegenover elkaar komen te staan. De kijker kiest dan het pronkstuk van Nederland. Lees hier meer: https://hetpronkstukvannederland.avrotros.nl/procedure/

Multatuli doet onder voor Nederhoppers

Op 30 dec 2017 was Multatuli in De Avond van Taal. Je zou zeggen dat Multatuli de grootste en rijkste woordenschat heeft van alle Nederlandse schrijvers. Dat hebben wij mis. Het zijn enkele hiphoppers die hem naar de kroon steken volgens taalkundige Vivien Waszink, die zijn taal vergeleek met onder andere die van de formatie Zwart Licht van rapper Akwasi.

U kunt het programma nog bekijken op uitzending gemist. In het programma werd ook een quiz gedaan, waarin Waszink en Akwasi en de kijkers moesten raden of een tekst van Multatuli was of Nederhop. Het bleek niet altijd even gemakkelijk. Zowel Waszink als Akwasi cum suis zaten er eens naast. Probeer het maar eens.

Multatuli op kussen in de Taalstaat

januari 2018 - De media zijn Multatuli en zijn werk goed gezind: telkens weer weet een blad of een programma op een of andere wijze aandacht aan hem te schenken. Nu ook het mooie radioprogramma 'De Taalstaat' op zaterdag om 11 uur op radio 1: de hoofdgasten krijgen altijd drie kussens voor hun neus met de gezichten van schrijvers van naam waaruit hun favoriet mogen kiezen. Afgelopen jaar waren dat Hella Haasse, Annie MG Schmidt en Hugo Claus. In 2018 is Multatuli aan de beurt, samen met Willem Elsschot en Jan Wolkers.

Stem op de Max Havelaar!


december 2017 - De Max Havelaar is genomineerd voor de titel 'Pronkstuk van Nederland' in het tv-programma Het Pronkstuk van Nederland op NPO 2. Het behoort tot een van de tien pronkstukken in de categorie 'Erfgoed'. De komende maand presenteert Jort Kelder daarin dertig objecten die genomineerd zijn voor de verkiezing van het 'pronkstuk' van Nederland.  Het publiek heeft hierin een groot aandeel; tot en met 31 december kan iedereen dagelijks een stem uitbrengen in de categorieën ontwerp, erfgoed en kunst. Zie www.hetpronkstukvannederland.nl. Stem allemaal op de Max Havelaar!

bestel een multatuli-Notitieboek

2016 - Op zoek naar een mooi cadeautje? Bestel dit prachtige en praktische Multatuli-notitieboek (A5, 11 euro excl. verzendkosten) via info@multatuli-museum.nl.
Rara van welke editie van de Max Havelaar is dit de kaft?

Nieuw multatuli T-Shirt

'Van de maan af gezien, zyn we allen even groot' 
Multatuli, Idee 155

Steun het Multatuli Huis! Kom het Multatuli-T-shirt kopen of bestel via info@multatuli-huis.nl

Maten S, M, L, XL, XXL
Prijs: 26 euro  -
Kleur: Stevig marineblauw shirt
Het hele Idee 155 luidt: 'Van de maan afgezien, zyn we allen even groot. Voor een weter zou er geen verschil merkbaar zyn tussen de kennis van een kind, en van den wysgeer die 't meest en 't zuiverst gedacht heeft.' Uit: Ideën, eerste bundel  (Volledig Werk boek II - p. 382)

 

Nieuwsbrief

Meld u aan voor de email nieuwsbrief. Deze verschijnt ongeveer vier keer per jaar.

2017 Verschenen: nieuwe Spaanse Max Havelaar

Onlangs is een nieuwe Spaanse vertaling van Max Havelaar verschenen. De vertaler is Malou van Wijk. De editie werd verzorgd door Anne van Raemdonck, docente Neerlandistiek aan de Universiteit Barcelona. In 2016 won zij de Visser-Neerlandiaprijs Prijs voor haar grote inzet voor de neerlandistiek in Spanje sinds 1986. Met tal van initatieven heeft zij ervoor gezorgd dat het Nederlands zich kon handhaven tussen de grote talen. De vorige Spaanse Max Havelaar was van de hand van Francisco Carrasquer uit 1975 (2e druk 1992).

4 november 2017 Museumnacht

   
Zombies in het Multatuli Huis

Het Multatuli Huis is met Museumnacht druk bezocht. Niet alleen door zombies maar ook door circa 140 museumnachtgangers die zich uitstekend hebben vermaakt. Zij kwamen niet alleen levend terug uit het museum, ook hebben zij nog wat lesjes meegepikt van Multatuli.

Tijdens Museumnacht spookte het in de Korsjespoortsteeg. Af en toe weerklonk een akelige gil in het geboortehuis van Douwes Dekker. Wie durfde daar nog naar binnen? Toch hebben maar liefst 140 mensen het die avond aangedurfd. De benedenruimte werd schaars verlicht door een peertje dat zachtjes wiebelde op de tocht. De trap kraakte (het museum is niet meer wat het geweest is sinds de botte bijl van Zijlstra). Ieder moment kon je gegrepen worden door een wandelende dode. Martijn Adelmund, schrijver van de 'Max Havelaar met zombies', en Tessa Waalderbos, een stuiptrekkende koffiejuffrouw kwamen langs met hun halfdode vrienden, begeleid door de zwaarmoedige tonen van Gamelan-orkest Wiludyeng. Studenten Nederlands van de UvA leidden de bezoekers boven rond langs de meubels van Multatuli.

Exclusief te koop deze nacht waren gelimiteerde, Lees hier het verslag van Martijn Adelmund.

Lees meer...

gesigneerde zombie-prints uit Max Havelaar met Zombies.

Over het boek Max Havelaar met Zombies:
Een moderne hervertelling van de klassieker van Multatulli. De Amsterdamse koffiehandelaar Droogstoppel laat door zijn assistent een verhaal samenstellen uit de notities van een oude schoolvriend. Het blijkt een wonderlijke vertelling, waarin naast koffie, buffels en een Japanse steenhouwer ook zombies een rol spelen. De hoofdpersoon is Max Havelaar, bestuurder in het tropische Rangkasbitung. 
Max komt er al snel na zijn aankomst achter dat zombies het land terroriseren. In hordes overvallen ze de dorpen en in hun kielzog komen bendes die alles wegroven. Aan Max nu de schone taak om orde en rechtvaardigheid te brengen in de eens zo mooie provincie.

   

Toon minder...

133 scholieren uit 't kiesdistrict Tiel


Afgelopen vrijdag 3 november 2017 had het Multatuli Huis een record aantal scholieren op bezoek. Maar liefst 133 leerlingen van het Lingercollege uit Tiel verzamelden zich om 10.00 uur in de Korsjespoorsteeg, die meteen helemaal vol stond. Een leuke coïncidentie was dat Multatuli zich in 1860 in

'het kiesdistrict Tiel' verkiesbaar heeft gesteld om de Javaanse zaak ook via politieke weg te bepleiten. Dat had hij een jaar eerder ook al willen doen maar toen had hij de tijd nog niet rijp geacht omdat de Max Havelaar nog niet gepubliceerd was. Hij wilde niet dat hij door de kiezers afgewezen zou worden wegens onbekendheid. Ook toen al namelijk maakten veel gelukszoekers die slechts leugens verkondigden hun opwachting in de politiek. Multatuli schrijft:'Ook in politieke geloofsbelydenissen heerst veelal leugen. Ik weet dit, en waarschuw u daarvoor. De proef is zeer eenvoudig. Men vrage niet: "wat zegt gy?" Men vrage: "wat hebt gy gedaan?" En met deze eenvoudige opmerking sluit ik dit eerst beroep op het volk van Nederland.' (vw i, p. 448-449). Dit valt te lezen in de open brief 'Aan de stemgerechtigden in het kiesdistrikt Tiel' (oktober 1860), gepubliceerd als Indrukken van den dag (Arnhem, 1860; vw I, p. 431-449). Verder vraagt Multatuli daarin de lezer om te oordelen in het geding tussen hem en het ministerie van Koloniën. Hij wil niet strijden tegen personen, maar hij wijst wel op de onbekwaamheid van de toenmalige gouverneur-generaal Duymaer van Twist. Hij informeert de lezers over de misslagen van deze gouverneur-generaal en verzekert het zijne te willen doen om een einde te maken aan de gruwelen in Indië (Bron: de Multatuli-Encyclopedie van K. ter Laan).

13 augustus 2017 Extra evenement Summertime walk

Zomers wandelen langs kleine musea in de Jordaan

Extra evenement op zondag 13 augustus om 12 uur

Deze zomer organiseert het Multatuli Huis met het Geelvinck Pianola Museum en het Theo Thijssen Museum de vierde editie van Summertime Walk: een wandeling langs de kleine musea in de Jordaan. Het is ook mogelijk de wandeling te maken onder begeleiding van een gids. De Volksuniversiteit heeft een interessante route uitgezet langs de musea, waarin bijzondere plekken van de Jordaan zijn opgenomen. Juli en augustus: vrijdag- tot en met zondagmiddag van 12 tot 17 uur. Passe partout à € 10,- te koop in het Multatuli Huis (0p 13 augustus ook bij het Geelvinck Pianola Museum) Wandeling met gids te boeken bij de Volksuniversiteit à € 17,50.

In dit kader een extra evenement op zondag 13 augustus:

Lees meer...

dan start de Summertime Walk om 12 uur in het Geelvinck Pianola museum met verbazende muziek gecomponeerd door Richard Hol (1825-1904), die het verhaal van Multatuli van Saidjah en Adinda (uit zijn Max Havelaar) toonzette. Dan door naar het Theo Thijssen museum, waar om 14 uur wordt voorgelezen, over de zwembadpas van Kees de jongen en een demonstratie wordt gegeven van deze bijzondere pas op straat. Daarna om 15 uur in het Multatuli Huis in de Korsjespoortsteeg 20 een rondleiding en Max-Havelaarkoffie. 

De hele wandeling wordt begeleid door een gids – verdwalen is onmogelijk.

Toon minder...

De Koning genoot van de Havelaar

2017 - In het tv-interview van Wilfried de Jong in april vertelde Koning Willem Alexander dat hij de Max Havelaar een goed boek vond. Toen hij namelijk eens niet kon slapen zocht hij in zijn imposante boekenkast - zoals u misschien nog weet heeft hij in 1995 het hele Volledige Werk van Multatuli cadeau gekregen - een boek dat vast en zeker slaapverwekkend zou zijn. Hij dacht meteen aan de Havelaar, bekende hij. Maar het tegenovergestelde geschiedde...Hij las 'm in één adem uit bleef de hele nacht wakker.

Elsbeth Etty Voorzitter Multatuli Genootschap

2017 - Onder luid applaus en grote dankzegging van het bestuur en de leden nam Winnie Sorgdrager op 4 maart afscheid als voorzitter van het Multatuli Genootschap. Recensente en bijzonder hoogleraar Literaire Kritiek Elsbeth Etty volgde haar op. Zij is ook de biograaf van de schrijfster en socialiste Henriette Roland Holst, die de Max Havelaar verslonden heeft. Etty schrijft dat

Lees meer...

'de 13-jarige Henriëtte in plaats van naar bed te gaan het boek stiekem zat te lezen op de trap. Na een paar uur werd ze betrapt door haar vader die het boek afpakte omdat hij het 'geen lectuur' voor haar vond. Natuurlijk werd haar nieuwsgierigheid hierdoor alleen maar groter.' Etty citeert Henriëtte: 'Weldra had ik den heelen Havelaar grelzen en kende ik de 'Toespraak tot de Hoofden van Lebak' en het 'Lied van Saïdjah en Adinda' vrijwel van buiten. Multatuli kon in de jaren tachtig geen hartstochtelijker bewonderaarster gehad hebben dan ik. Mijn zucht naar romantiek, mijn instinctmatige drang naar sociale rechtvaardigheid, mijn dweepende bewondering voor hen die zich opwierpen als beschermers van de zwaksten, bevrijders van de onderdrukten - dit alles werd de notarisdochter te noordwijk volkomen bevestigd door het wonderbaarlijste boek van welks ontstaansgeschiedenis ik zoo goed als niets wist.' We zijn benieuwd in hoeverre de biograaf zich met de gebiografeerde vereenzelvigd heeft...

Toon minder...

Jaarvergadering multatuli Genootschap


maart 2017 - Wat een sfeervolle, geanimeerde bijeenkomst van het Multatuli Genootschap hadden we weer afgelopen zaterdag. Eerst nam Winnie Sorgdrager afscheid als Voorzitter en nam Elsbeth Etty het stokje over. Na de pauze hield Marc van Zoggel, editeur van de Volledige Werken van W.F. Hermans, een amusante lezing over Hermans' bemoeienis met Multatuli. Menig oud-Multatuliaan moest het ontgelden in Hermans' brieven over en aan leden van het Multatuli Genootschap. Hij schreef de biografie 'De Raadselachtige Multatuli', wat hij aanvankelijk 'een zorgelijk werkje' vond 'voor een fantast als ik', maar waarin naar zijn eigen zeggen 'sommige stukken zeer komisch' waren geworden. Van Zoggels lezing valt eind dit jaar te lezen in Jaarboek Multatuli 2017.

Wéér een vertaling Max Havelaar

2016 - 'Deo so medianeri in su cum, èrzu de su cafè, e isto in Lauriergracht nr. 37. Non so avestu a iscrìere romanzos....' , inderdaad: dit is geen latijn of Italiaans. Het Sardijns, de taal van Sardinië, is ditmaal de gelukkige doeltaal. Met een reeks werelklassiekers heeft de lokale uitgever Condaghes zich ten doel gesteld het Sardijns op de kaart te zetten en vooral te houden. De vertaler komt een en ander toelichten op de bijeenkomst van het Multatuli Genootschap op 5 november. Heeft u belangstelling? Informeer bij het multatuli Huis (info@multatuli-museum.nl).

Op het omslag staat het schilderij dat de gevangennemning van de Javaanse prins Diponegoro verbeeldt, die in 1825 in opstand kwam tegen het Nederlandse gezag. Ook Sardinië heeft een periode van verzet gekend,  - zij het door de meesten vreedzaam - in de jaren 1970-'80 tegen Italië. Hedentendage zijn er nog verscheidene politieke bewegingen actief die ijveren voor de onafhankelijkheid van Sardinië.

Lees meer...

Diponegoro

Diponegoro deed zich voor als de messias, zat dag en nacht in zijn zelf gebwoude tempel hardop uit de koran te citeren en benoemde de opstand als een heilige oorlog (prang sabil). Bijna alle prinsen en een groot deel van de Javaanse bevolking steunden hem. Zijn leger groeide aan tot 20.000 man. Generaal de Kock had in 1827 30.000 man nodig om nagenoeg alle legioenen te verslaan. Diponegroro hield zich tot in 1829 schuil in de bergen en werd opgejaaagd van de ene naar de andere schuilplaats. In 1830 werd hij gevangen genomen en verbannen naar Menado. Later werd hij overgeplaatst naar Fort Rotterdam in Makassar, waar hij in 1855 overleed. In 1973 is hij tot Held van Indonesië benoemd.

Toon minder...

27 JANUARI 2017 Multatulisymposium te Leiden



130 jaar later...

NIEUWE PERSPECTIEVEN OP MULTATULI

DATUMVrijdag 27 januari 2017

PLAATSAcademiegebouw Leiden, Rapenburg 73, Klein Auditorium

De toegang is gratis, maar u dient zich aan te melden via r.a.m.honings@hum.leidenuniv.nl

Met lezingen van...

Lees meer...

Lars Bernaerts, Jane Fenoulhet, Ralf Grüttemeier, Laurens Ham, Odile Heynders, Jaap de Jong, Kris Humbeeck, Evelien Neven, Saskia Pieterse, Olf Praamstra & Marc van Zoggel

Programma

10.00 uur        Inloop met koffie

10.15 uur        Jacqueline Bel (VU Amsterdam) & Rick Honings (Universiteit Leiden), Welkom en inleiding

10.30 uur        Jaap de Jong (Universiteit Leiden), De retorica van Multatuli en Max Havelaar

10.55 uur        Evelien Neven (KU Leuven), Lijsten in Multatuli's Max Havelaar

11.20 uur        Saskia Pieterse (Universiteit Utrecht), Multatuli en het geld

11.45 uur        Lars Bernaerts (Universiteit Gent), Betrokkenheid en afstand in de speltheorie van Millioenen-studiën

12.10 uur        Jane Fenoulhet (University College London), De diabolische kracht van Minnebrieven. Een nomadische lezing

12.35 uur        Sluiting ochtendprogramma

12.45 uur        Lunchpauze

14.00 uur        Jaap Grave (Universiteit Münster & Padua), Opening middagsessie

14.10 uur        Ralf Grüttemeier (Universiteit Oldenburg), Het beeld van Multatuli in wereldliteratuurgeschiedenissen

14.35 uur        Laurens Ham (Universiteit Utrecht), De gezichten van Multatuli in herdenkingsjaar 1987

15.00 uur        Odile Heynders (Tilburg University), Waarheid spreken, verbeelden en geloven. Foucault's parrhesia toegepast op Multatuli's schrijfpraktijk

15.25              Muzikaal intermezzo, door singer-songwriter Eveline De Bruin

15.45 uur        Olf Praamstra (Universiteit Leiden), De ontmoeting met Si Oepi Keteh

16.10 uur        Marc van Zoggel (Huygens Instituut), Adat of 'ambtenaren-adat'? Multatuli door de ogen van W.F. Hermans

16.35 uur        Kris Humbeeck (Universiteit Antwerpen), 'Gij zult slechts meenemen wat gij dragen kunt'. L.P. Boons afscheid van Multatuli

17.00 uur        Borrel in de Faculty Club

Toon minder...

22 januari  2017

nog eenmaal MULTATULI'S IDEËN deel 1 op het toneel


Vergeet 'Max Havelaar'. Vergeet 'Minnebrieven'. Hier komen de Ideën van Multatuli! – een bijna veronachtzaamd, nauwelijks te karakteriseren, maar sprankelend monument van idee en taal. 't Barre Land en Maatschappij Discordia geven een toneelvoorsteling over de Ideeën van Multatuli. 
In Theater Kikker te Utrecht, 22 januari om 16.00 uur.

't Barre Land en Discordia kiezen naar eigen 

Lees meer...

believen steeds een van de 300 teksten uit de Ideën van Multatuli, met als onbetwist hoogtepunt het prachtige verhaal van Woutertje Pieterse. Aansluitend is er De Keuken van Phi, voor een kook- en eetervaring waarin de 'dramaturgie van de smaak' leidraad is.

Deze voorstelling is onderdeel van 'Theater Kikker ontvangt 't Barre Land & Co', een vijfdaagse waarbij 't Barre Land op uitnodiging van Theater Kikker en bijgestaan door een groot aantal geestverwante makers, het gebouw van Theater Kikker over neemt om uit te pakken met oud en nieuw werk. Lees hier meer.

Toon minder...

Multatuli-T-shirt

'Niemand weet het. En zij die beweren het te weten zijn het onderling niet eens.'
Multatuli, Idee 415

Steun het Multatuli Huis! Kom het Multatuli-T-shirt kopen of bestel via info@multatuli-huis.nl

Maten S, M, L, XL, XXL
Prijs: 25 euro

Vormgeving:  Studio Gert Jonker
Kleur: Stevig khaki shirt van 205 grams katoen
Beschrijving: het  zijn de laatste regels van Idee 415 uit 'de vyfde, door den auteur herziene druk' uit 1872 van de Ideen van Multatuli, verschenen bij G.L. Funke te Amsterdam.

Eduard Douwes Dekker (Multatuli) werd vooral bekend door het boek Max Havelaar (1860). De tekst op ons shirt werd gezet uit de letter 'Fashion Compressed no. three'. Het kader leenden we van een 19e eeuwse prachtband. Dit kader bevat een subtiele symbolische "knipoog" naar de Vrijmetselarij, waarvan Multatuli lid was.

                                                                                              Lees het hele idee 415

Lees meer...

            

Toon minder...

Museumnacht geslaagd

2016

Het Multatuli Huis werd tijdens de museumnacht drukbezocht. Veel jongeren lieten zich op de foto zetten met Multatuli, die die avond talloze malen van zijn sterfbed, de beroemde rode chaise longue, is opgestaan. Alhoewel Multatuli het publiek doorgaans eigenlijk verachtte, kon hij het toch niet laten met de 21-eeuwse bezoekers het gesprek aan te gaan en enkele van zijn beroemde Ideën te herhalen zoals... 'Van de maan af gezien, zijn we allen even groot' en 'Niemand weet het. En zij die beweren het te weten, zijn het onderling niet eens'. Vier studenten van Neerlandsitiek (UvA) gaven rondleidingen. Gamelan-orkest Wiludyeng zorgde voor een stemmige sfeer.

  

Open Monumentendag 12 en 13 september 2015

Twee schuiframen

Leer de omgeving kennen waarin Eduard Douwes Dekker alias Multatuli geboren is. De beschrijving hieronder is van de schoolmeester van Multatuli's alter ego Woutertje Pieterse, meester Pennewip, die de gewoonte had alles en iedereen in te delen. Zo plaatste hij de bewoners in een bepaalde klasse op basis van het aantal ramen en het al of niet bezitten van een eigen opgang:

'Wat my aangaat, ik zou niet eens gesproken hebben over Pennewips verdeelzucht, als ik niet kon gebruik maken van zyn arbeid, om m'n lezers enig denkbeeld te geven van den kring, waarin de held myner geschiedenis zich bewoog, evenals ik gezegden Pennewip ongestoord zou hebben laten onderricht geven in verzenmaken- dat aprés-tout niet verboden is – wanneer 'k niet voorzag, weldra 'n paar gedichten van z'n leerlingen te zullen nodig hebben tot plaatselyk kleursel.
Na de gewone hoofdafdelingen van bezield en onbezield - waarby de goeie man stoutweg den mens 'n ziel gaf - volgde 'n stelsel dat er uitzag als 'n pyramide, waar God met engelen, geesten, en verder toebehoren, bovenop stond, terwyl de oesters, poliepen en mosselen op den basis rondkropen, of stil lagen naar verkiezing. Ter halver hoogte stonden de koningen, schoolopzieners, burgemeesters, wethouderen en dominees-doctoren in de H. Godgeleerdheid. Daaronder, professoren en kooplieden, die niets zelf maken. Vervolgens, doctoren in wereldse dingen - mits tweepaardig - advokaten en ongedoctorde dominees, kolonels van de burgerwacht, de rektor van de latynse school, enzo voort. Wysgeren - maar ze moesten 'n stelsel hebben - dokters met één paard, of zonder paard, en dichters kwamen later.
Heel laag daaronder, en vry naby de mosselen, had-i de zevende onderafdeling geplaatst der IIIe klasse van den burgerstand, en in die buurt hoorde myn held thuis.
BURGERSTAND, IIIE KLASSE, ZEVENDE ONDERAFDELING
Burgermensen «op kamers» wonende.
a. Vrye opgang... 

Lees meer...

a. Vrye opgang. Drie ramen. Twee verdiepingen met achterkamers. De jongens slapen alleen, maar kleden zich in gezelschap van de meisjes. Kraamschut. Leren frans, en reciteren den Kerstnacht. De meisjes heten Lena, Maria, soms – maar zelden - Louise. Ze borduren, en zeggen: U. De jongens op 'n kantoor. Houden meid, naaister, en 'n mens voor 't grove werk. De was nat thuis. Lezen preken van Van der Palm. Zondags rookvlees, schoon linnen, en likeur na de koffie.
Godsdienst en fatsoen.

b1. Altyd nog drie ramen. Eén verdieping. Boven wonen buren die «tweemaal schellen» (Zie b2). Leentje, Mietje. Louise komt zeer zelden voor. De onderdeur wordt opengetrokken met 'n touw dat glimt van lange dienst. Slapen in één kamer. Kraamschut. Meid «halve naaister» en 'n «mens». Zondags kaas, geen likeur, maar overigens godsdienst en fatsoen als boven.

b2. Tweeschellige buren. Nagenoeg als boven. Zonder meid maar met 'n «mens». Naaister, kaas en schoon-linnen van tyd tot tyd, maar zelden. Godsdienst als boven.

c. Tweede verdieping. Twee schuiframen. Kleine achterkamer die inspringt om de binnenplaats. 't Hele gezin slaapt in twee bedden. Van kraamschut geen spoor. De jongens heten Louw, Piet of Gerrit, en gaan «op» horlogemaken of letterzetten. Soms naar zee, maar zelden. Gedurig twist met de buren, over dien verstopten gootsteen in 't portaal. Overigens, godsdienst als boven. Hebben kennis aan «heel fatsoenlyke mensen». Lezen den Haarlemmer samen met III, 7, b2 (Pp).

Geen meid of «mens» maar 'n naaister van zeven stuivers en een boterham...
Daar zyn we aangeland by Juffrouw Pieterse.
De lezer weet nu vry juist wat-i te denken heeft van Wouters omgeving, en begrypt waarom ik z'n gezichtje stadskleurig noemde toen we hem voor 't eerst zagen in de Hartenstraat.

[Ideeën, eerste bundel/Boek II - blz. 551-552]

Toon minder...

Verworven: Max Havelaar uit 1881

2016

Zomaar op een achternamiddag cadeau gekregen: de 5e druk uit 1881 met de  koffieplant en letters in zilver- en goudopdruk. Hiervan bestaan exemplaren in verschillende kleuren. Dit betreft de ecruvariant, die het Multatuli Huis nog niet had. Het is de laatste door Multatuli goedgekeurde editie waarin hij de aanpassingen kon herstellen die Jacob van Lennep had aangebracht voor de eerste druk.

Open Monumentendag 2015


Over het wonen in kelders...

In de kelder van het gezin Douwes Dekker woonde een sjouwersgezin. Een soortgelijke kelder beschrijft Multatuli in de Woutertje Pieterse-fragmenten: de kelder van de firma Van Ouwetyd & Kopperlith waar Woutertje zijn eerste baantje had.

Een kelderwoning in Amsterdam

"Ik begryp dat burgemeesters-filanthropen, als ze gereisd hebben, veel aanmerkingen maken op de Europese logementen, en vooral op die in Nederland. Maar als ze een tydje hadden doorgebracht in 'n kelderwoning te Amsterdam, geloof ik dat ze die logementen bovenal de moeite van 't hervormen zouden waardig keuren"
(Multatuli, Ideeën, tweede bundel/VW Boek III - blz. 125-126)

Lees meer...

Vochtige kelderholen

"Overal klaagt men over zware belastingen, en overal gaat men voort belasting op te brengen aan kerken en kerkedienaars. In gehuchten waar de mensen ternauwernood beschut zyn tegen weer en wind, en hun verblyf delen met de varkens, steken de kerken onbeschaamd hun spitsen omhoog als om den spot te
dryven met de ellende die hen omringt. In de steden zien ze met pauwige verwatenheid neer op de armen die wegrotten in vochtige kelderholen onder de oppervlakte van de zee.'
(Multatuli, Ideeën, eerste bundel/VW Boek II - blz. 632)


Ondraaglijke stank


"-Ben jy Pieterse, de jongeheer die hier op 't kantoor komen zou?-J...a...a, m'nheer!- Zo? Je hoeft geen m'nheer tegen me te zeggen. Ik hiet Gerrit... Gerrit Sloos, weet je. Eigenlyk is m'n naam Schlossmann maar och... wat heeft 'n mens aan die moffekuren, nietwaar? Daarom zeg ik maar Sloos, en zo teken ik ook, want... ik ben de knecht, weet je, de kantoorknecht. Kom maar in!
Wouter daalde de drie trappen af, die toegang verleenden naar het hol. Z'n eerste beweging, toen-i naast de paktafel stond, was 'n onwillekeurige greep naar z'n neus. Want... de stank was onverdraaglyk.
- O nee, zei Gerrit, als antwoordende op dit welsprekend gebaar. Dat reukjen is niet van 't magazyn - ik zeg maar kelder, weet je, want zo zeien we vroeger toen de ouweheer - zelf nog meedeed - die lucht is van den kelder niet, maar van de riolen, weet je!
Zo troost een ed'le ziel haar deelgenoot in 't lyden!
- O zo, zei Wouter, alsof deze opmerking de pestlucht veranderde in 'n geur. O... zo!
- Ja, van de riolen. Daarom ook staat al dat goed daar tegen den muur op planken, zie je. Als 't den grond raakte, zou 't verrotten. Kom mee naar 't kantoor. Maar je komt veel te vroeg, want we bee-n-in den komkommertyd. Dan is er niet veel te doen, dat begryp je-n-ook wel. Maar hoor eens, je mot niet vóór schellen, aan den kelder - de jongeheren zeggen tegenwoordig: magazyn... franse wind allemaal... 'n engelse notting, weet je! Nou, ze hebben 't van dien mallen Wullekes! - je mot het kantoor ingaan in de Vellestraat. Ik zal 't je wyzen. Voor vandaag komt het er nou niet op aan, omdat het de eerste keer is, en omdat je 't niet weet! Je ziet, ik heb je opengedaan...Gelukkig! ... maar anders, weet je, wie op 't kantoor wezen mot, komt in door de Vellestraat. 't Is heel makkelyk te vinden... als je-n-'t maar eens weet. En daarom zal ik 't je wyzen. Kom maar mee.
[…]
Kyk, hier is 't. Tussen de olievaten moet je door - 't is hier altyd even smerig, dat komt van 't lekken, want die vaten lekken al tyd - maar eerst moet je door de stokvisbeukery, en als je dat doet, kom je vanzelf op 't kantoor. Wanneer Gerrit Sloos met dit «vanzelf» bedoelde: gemakkelyk, geleidelyk, zonder omslag, en wat men zou kunnen noemen: op 'n niet onprettige manier... 't zy zo! Over den smaak valt niet te twisten. Gerrit zal 't maar zo by-wyze van spreken gezegdhebben. Onder 't luisteren naar al déze mededelingen, had Wouter den half onderaardsen weg afgelegd, die van de Keizersgracht naar de dwarsstraat leidde, waar men den ingang tot het kantoor van de heren Ouwetyd & Kopperlith te zoeken had. Hy prentte die stokvisbeukery en den gang naast het oliepakhuis diep in z'n geheugen, om zeker te zyn dat-i nooit weer zou worden overgeleverd aan de spitsroeden die hem zo hadden gepynigd aan den voorkant van 't huis. Dat die verheven stokvis-industrie en dat oliepakhuis, niets te maken hadden met de «zaak» waarin Wouter leerling werd, zal de lezer wel begrypen. Er lag op dat terrein 'n servituut van doorgang, en de stokvisbeuker moest gedogen dat er op de deurpost van z'n lokaal 'n ovaal bordje pronkte met het opschrift: «Ingang naar 't kantoor van Ouwetyd & Kopperlith». Ook de olieman mocht den doortocht niet versperren, doch hy nam z'n verplichting zo nauw op, dat men er gewoonlyk niet dóór kon zonder 'n paar smeervlekken mee te nemen. Juffrouw Pieterse heeft daarover vaak gekeven, en ook Wouter-zelf vond het heel onaangenaam. Maar... had-i zich dan voorgesteld, met de wereld in aanraking te kunnen komen zónder bezoedeling? Beste jongen, dat gaat niet!'
[…]


Het plaatsje

"Idee 1191. By 't nalezen der laatste helft van 't vorig hoofdstuk, bemerk ik, 'n gedeelte van den weg die van de Vellestraat naar 't «kantoor» leidde, te hebben overgeslagen. Na 't voorbyworstelen van de glimmende olievaten, moest men den gang door, langs een achterhuis van 'n paar verdiepingen hoog, en eindelyk de binnenplaats over, waarop 't kantoor «uitzag». De lezer die op nauwkeurigheid gesteld is - anderen zyn me onverschillig - wordt gewaarschuwd deze binnenplaats niet te verwarren met het plaatsje, dat zo edelmoedig wat licht meedeelde aan 't magazyn. Tussen die beide «openluchtjes» in, lag 'n groot gedeelte van 't huis, dat lang, smal en hoog was. Na de ontdekkingsreis geleidde Gerrit onzen Wouter naar 't kantoor, wees hem daar 'n tabouret aan, en gaf hem den raad te wachten tot «de heren» zouden komen. En, zei de man: - Dat zal nog wel 'n uurtje duren, want we zyn in den komkommertyd. En ik ga m'n kommetje koffie drinken in de keuken. 't Ga je goed, zolang!
Wouter dreef inderdaad de onbescheidenheid zo ver, dat-i den tabouret opklauterde, die hem aangewezen was. En hy peinsde. De voorwerpen die z'n aandacht tot zich trokken, waren niet zeer geschikt om z'n stemming byzonder vrolyk te maken. Het uitzicht door de twee verweerde vensters op de binnenplaats en 't achterhuis, was - op 't verschil in warmtegraad na - novazemblisch: Een eeuwig grauwe lucht hangt loodzwaar op de... wanden. Hier houdt geen sterfling 't uit. Hier komt geen Noorman landen. Geen andre plek op aard, hoe karig ook bedeeld, Is zo ellendig naakt, zo arm aan groei en teelt!"
(Multatuli, Ideeën, zesde bundel/VW Boek VII - blz. 291-295)


Kelder of magazyn


"- Dit is... de kelder. Doch ik zou je maar raden Magazyn te zeggen, want 'n jong-mens moet altyd... bescheiden zyn in z'n uitdrukkingen. Voor jonge-lieden is bescheidenheid 'n hoofdzaak, en dus... magazyn!- Magazyn, stamelde Wouter.
- Juist! Ma... ga... zyn! Zó is het! Alle deze goederen zyn...koopmansgoederen, en alles ligt - gelyk je ziet - op plankjes. Dit doe ik aldus... om de vochtigheid, want... de vloer is vochtig. Let daar wel op, en geef acht dat je nooit 'n stuk op den vloer legt... nooit of te nimmer!
- Dat zal ik nooit doen, m'nheer!
- Zeer wel! Maar de goederen die op deze tafels liggen... leg ik niet op plankjes, gelyk je ziet. Want... ze liggen op tafels. Dit begryp je-n-immers wel? - O ja, m'nheer!"
(Multatuli, Ideeën, Zevende bundel/Boek VII - blz. 374-375)

Toon minder...

‪# ‎PANAMA‬ PAPERS... 

2016

'Dat Nederland z'n kunstenaars en schryvers niet behoorlyk betalen kan, laat ik nu daar, schoon er toch dagelyks blykt dat er geld genoeg in 't land is om de onbeschaamdste zwendelary aan te moedigen.' (Multatuli, Bij Idee 655)

Multatuli zoekt een Zürcher


Het Multatuli Huis kan weer even blijven bestaan. Een Mecenas van het kaliber Johannes Zürcher is nog niet opgestaan, maar er zijn veel gulle donaties van particulieren binnengekomen op rekening 4841171. Ook de verkoop van het Multatuli-T-shirt levert een mooie bijdrage. Multatuli dankt u voor dit huldeblijk! Maar is natuurlijk nog lang niet tevreden...

Ook Zürcher moest het destijds ontgelden. Multatuli liet in zijn brieven niet erg merken dat hij zijn Duitse vriend, bewonderaar en Mecenas

Lees meer...

dankbaar was. Hij had in 1880 een enorme villa van hem gekregen in Nieder-Ingelhgeim met een prachtig uitzicht over de Rijn en ommelanden. Over Johannes Zürcher doen veel geruchten de ronde maar feit is dat hij rijk was. Hij was van alles: leraar, kunstenaar, kunsthistoricus, geleerde en iemand met een onwaarschijnlijke talenknobbel. Maar bovenal was hij zeer rijk. Hij zei tegen Multatuli: "Dat huis dat te Ingelheim aangaat, koop dat maar". "Mooie grapppen", antwoordde Multatuli, "ik heb geen geld." Zürcher zei toen: "O, dat heb ik wel. En ik zal 't u zenden zoodra ge 't noodig hebt."
Ook heeft Multatuli met een extra geldbedrag van Zürcher allerlei schulden kunnen aflossen. Door de verbouwing van de villa die Multatuli nodig achtte - er zat bijvoorbeeld 'niet eens' 'een plé' in - kreeg hij er echter toch weer een schuld bij...

[Bron: Dik van der Meulen, Multatuli. Leven en werk van Edurad Douwes Dekker, in het museum te koop]

Toon minder...

Multatuli inspireert Harvardstudenten


2015 - Een aantal studenten van Harvard-University zijn geïnspireerd door Multatuli. In hun blad  Simplicissimus, the Harvard College Journal of Germanic Studies , Issue 3, spring '14, Themanummer 'All things dutch' staan vertalingen van Saïdjah's lied - 'Ik weet niet waar ik sterven zal' en 'Op de Salak - 'Men is zijn god op bergen meer nabij'- . Ook hebben ze hun fantasie laten gaan in tekeningen van Multatuli en Adinda. In hun eigen woorden: 'We feature original translations of Couperus and Multatuli, wonderful pieces of art'. Hoog tijd voor een complete Amerikaanse vertaling van op zijn minst de Max Havelaar.  Zie verder Simplicissimus