13 augustus Extra evenement Summertime walk

Zomers wandelen langs kleine musea in de Jordaan

Extra evenement op zondag 13 augustus om 12 uur

Deze zomer organiseert het Multatuli Huis met het Geelvinck Pianola Museum en het Theo Thijssen Museum de vierde editie van Summertime Walk: een wandeling langs de kleine musea in de Jordaan. Het is ook mogelijk de wandeling te maken onder begeleiding van een gids. De Volksuniversiteit heeft een interessante route uitgezet langs de musea, waarin bijzondere plekken van de Jordaan zijn opgenomen. Juli en augustus: vrijdag- tot en met zondagmiddag van 12 tot 17 uur. Passe partout à € 10,- te koop in het Multatuli Huis (0p 13 augustus ook bij het Geelvinck Pianola Museum) Wandeling met gids te boeken bij de Volksuniversiteit à € 17,50.

In dit kader een extra evenement op zondag 13 augustus: dan start de Summertime Walk om 12 uur in het Geelvinck Pianola museum met verbazende muziek gecomponeerd door Richard Hol (1825-1904), die het verhaal van Multatuli van Saidjah en Adinda (uit zijn Max Havelaar) toonzette. Dan door naar het Theo Thijssen museum, waar om 14 uur wordt voorgelezen, over de zwembadpas van Kees de jongen en een demonstratie wordt gegeven van deze bijzondere pas op straat. Daarna om 15 uur in het Multatuli Huis in de Korsjespoortsteeg 20 een rondleiding en Max-Havelaarkoffie.
De hele wandeling wordt begeleid door een gids – verdwalen is onmogelijk.

Aanmelden en inlichtingen: info@pianola.nl

Summertime Walk 2017


Het Multatuli Huis organiseert nu alweer voor de vierde keer samen met het Geelvinck Pianola Museum, het Theo Thijssen Museum en de Volksuniversiteit Amsterdam in de zomermaanden van 2017 een wandelroute langs deze bijzondere, maar bij veel mensen onbekende musea in de Jordaan e.o.

De start van de wandelroute is in het Multatuli Huis, waar ook Max Havelaar koffie en –thee wordt geschonken. U kunt de volgorde van het bezoek aan de diverse musea zelf bepalen.  In het Geelvinck-Pianola Museum is steeds piano(la) muziek. De musea zijn alle voor de Summertime open van vrijdag t/m zondag van 12.00 -17.00 uur.

Net als vorig jaar kunt u op een aantal data weer deelnemen aan de wandeling onder leiding van een gids van de Volksuniversiteit Amsterdam, voor 20 euro inclusief museumpasse-partout. Boek op de website van de Volksuniversiteit. Een museumkaart is niet geldig bij deze musea.
Een losse passe partout à € 10,00 is te verkrijgen bij het Multatuli Huis.

Tentoonstelling W.F. Hermans en Multatuli

In ieder geval nog de hele zomer te bezichtigen.

Het Multatuli Genootschap bestaat uit 'een troepje personen die of lui zijn, of onbetrouwbaar of ronduit krankzinnig' , aldus Willem Frederik Hermans. Hij was zijn hele leven lang gefascineerd door Multatuli en schreef de biografie De raadselachtige Multatuli. Uiteraard ondervond Hermans daarbij een hoop tegenwerking van de Multatulianen, hetgeen moge blijken uit zijn brieven, nu  - in origineel! - tentoongesteld in het Multatuli Huis. Gelukkig was er ook een Multatuliaan in wie hij 'eindelijk iemand vond met wie hij kon praten over Multatuli'. Verder beschreef hij op hilarische wijze zijn eerste bezoek aan de Korsjespoorsteeg.

De tentoonstelling is er n.a.v. de presentatie van deel 17 van de Volledige Werken van Hermans (waarin De Raadselachtige Multatuli is opgenomen) en is tot stand gekomen in samenwerking met het Constantijn Huygens Instituut, het Literatuur Museum en Uitgeverij De Bezige Bij.

In november verschijnt Jaarboek Multatuli 2017, dat voor een groot deel gewijd zal zijn aan Hermans' fascinatie voor Multatuli. Steun het Multatuli Huis, word lid van het Multatuli Genootschap dan krijgt u het Jaarboek thuisgezonden.

Foto's van de opening:

       

Nominatie Museumeducatieprijs


Het Multatuli Huis was samen met Stichting Kunstkrul genomineerd voor de Museumeducatieprijs
die minister Bussemaker ter beschikking heeft gesteld, en wel de aanmoedigingsvariant die is
bestemd voor nog niet uitgevoerde projecten. Het was mooi om te zien hoe dat kleine maar
belangrijke museum tussen grootheden stond als Het Mauritshuis.

We zijn echter helaas niet door naar de finale, zo werd vandaag bekend. Kom nu nog niet en masse met uw leerlingen, kinderen of kleinkinderen naar het Multatuli Huis. Het ging immers nog om een plan.

Overigens kregen we nog wat adviezen van de jury. Maar ach, wat moesten we ook met die prijs? Om de jury en de minister maar even Multatuliaans voor het hoofd te stoten...(nu we de prijs toch niet gewonnen hebben) geven wij ook maar een tegenadvies. Draai het prijzengeld om. Want waarom krijgt het beste projectplan het laagste bedrag (5000,-) en het reeds lopende beste educatietraject het hoogste (40.000,-)? Het meeste geld is juist nodig voor een plan. Die lopende projecten zijn toch al gerealiseerd met subsidie en zullen ook wel doorgaan. De projectplannen daarentegen moeten nog uitgevoerd worden. Ach ja, 'Kunst is geen regeringszaak'...

De Koning genoot van de Havelaar


In het tv-interview van Wilfried de Jong in april vertelde Koning Willem Alexander dat hij de Max Havelaar een goed boek vond. Toen hij namelijk eens niet kon slapen zocht hij in zijn imposante boekenkast - zoals u misschien nog weet heeft hij in 1995 het hele Volledige Werk van Multatuli cadeau gekregen - een boek dat vast en zeker slaapverwekkend zou zijn. Hij dacht meteen aan de Havelaar, bekende hij. Maar het tegenovergestelde geschiedde...Hij las 'm in één adem uit bleef de hele nacht wakker.

Elsbeth Etty Voorzitter Multatuli Genootschap

Onder luid applaus en grote dankzegging van het bestuur en de leden nam Winnie Sorgdrager op 4 maart afscheid als voorzitter van het Multatuli Genootschap. Recensente en bijzonder hoogleraar Literaire Kritiek Elsbeth Etty volgde haar op. Zij is ook de biograaf van de schrijfster en socialiste Henriette Roland Holst, die de [Max Havelaar] verslonden heeft. Etty beschrijft dat

Lees meer...

'de 13-jarige Henriëtte in plaats van naar bed te gaan het boek stiekem zat te lezen op de trap. Na een paar uur werd ze betrapt door haar vader die het boek afpakte omdat hij het 'geen lectuur' voor haar vond. Natuurlijk werd haar nieuwsgierigheid hierdoor alleen maar groter.' Etty citeert Henriëtte: 'Weldra had ik den heelen Havelaar grelzen en kende ik de 'Toespraak tot de Hoofden van Lebak' en het 'Lied van Saïdjah en Adinda' vrijwel van buiten. Multatuli kon in de jaren tachtig geen hartstochtelijker bewonderaarster gehad hebben dan ik. Mijn zucht naar romantiek, mijn instinctmatige drang naar sociale rechtvaardigheid, mijn dweepende bewondering voor hen die zich opwierpen als beschermers van de zwaksten, bevrijders van de onderdrukten - dit alles werd de notarisdochter te noordwijk volkomen bevestigd door het wonderbaarlijste boek van welks ontstaansgeschiedenis ik zoo goed als niets wist.' We zijn benieuwd in hoeverre de biograaf zich met de gebiografeerde vereenzelvigd heeft...

Toon minder...

Nieuwsbrief

Meld u aan voor de email nieuwsbrief. Deze verschijnt ongeveer vier keer per jaar.

2017 Verschenen: nieuwe Spaanse Max Havelaar

Onlangs is een nieuwe Spaanse vertaling van Max Havelaar verschenen. De vertaler is Malou van Wijk. De editie werd verzorgd door Anne van Raemdonck, docente Neerlandistiek aan de Universiteit Barcelona. In 2016 won zij de Visser-Neerlandiaprijs Prijs voor haar grote inzet voor de neerlandistiek in Spanje sinds 1986. Met tal van initatieven heeft zij ervoor gezorgd dat het Nederlands zich kon handhaven tussen de grote talen. De vorige Spaanse Max Havelaar was van de hand van Francisco Carrasquer uit 1975 (2e druk 1992).

De roeping van de mens

Onlangs heeft de tweedehandsboekhandel Books4life een briefje van Multatuli's weduwe Mimi Hamminck Schepel geschonken aan het Multatuli Huis. Een medewerker had het gevonden in een partij ingekomen boeken. De winkel heeft de mensenrechten hoog in het vaandel staan en schenkt de winst aan organisaties als Amnesty en Oxfam Novib. Kortom een toepasselijke vindplaats voor een Multatulianum: de roeping van de mens is mens te zijn... In het briefje bedankt Mimi de heer Grit die 

Lees meer...

haar geschreven had naar aanleiding van haar 90e verjaardag. Grit schreef dat hij zijn best deed om Multatuli, die destijds in de vergetelheid dreigde te raken, onder de aandacht van jongeren te brengen. Mimi onderstreepte nog maar eens dat 'Multatuli groot en goed is, en edel zyn streven'.

Toon minder...

bestel een multatuli-Notitieboek

Op zoek naar een mooi cadeautje? Bestel dit prachtige en praktische Multatuli-notitieboek (A5, 11 euro excl. verzendkosten) via info@multatuli-museum.nl. Van welke editie van de Max Havelaar is deze kaft? De eerste drie inzenders met het goede antwoord krijgen 5 euro korting - info@multatuli-museum.nl

Jaarboek Multatuli 2016

Het Jaarboek Multatuli 2016 is verschenen. Historici, neerlandici, slavisten, economen en theologen, hoogleraren, studenten en schrijvers: velen hebben iets met Multatuli. Het Jaarboek opent met een nog niet eerder gepubliceerde brief van de meester zelf, bezorgd door Philip Vermoortel en Ivan Vanlerberghe. In het themadeel staat de vraag centraal op wat voor manieren je Multatuli voor het voetlicht kunt brengen zoals via het toneel of het fantasy-genre. Maartje Janse bespreekt 

Lees meer...

Multatuli's verhouding tot de Maatschappij tot Nut van den Javaan. Ook zijn er pleidooien voor de Max Havelaar door Herman Pleij en Peter Altena. Dan volgt David Hollanders over het politiek-literaire klimaat dat Multatuli's optreden bepaalde, Pepijn de Groot met een cultural-memory-onderzoek naar het gebruik van de term Pak van Sjaalman, Marien Jacobs met een vertaling van het voorwoord van de Russische Max Havelaar en Dik van der Meulen met een I.M. voor Cees Fasseur. In de reeks schrijvers geïnspireerd door Multatuli schrijft Aukje van Hout over Johan de Meester. Verder enkele recensies en de vaste rubrieken 'Multatuli in de media' en 'kroniek'.

Toon minder...

Jaarvergadering multatuli Genootschap


Wat een sfeervolle, geanimeerde bijeenkomst van het Multatuli Genootschap hadden we weer afgelopen zaterdag. Eerst nam Winnie Sorgdrager afscheid als Voorzitter en nam Elsbeth Etty het stokje over. Na de pauze hield Marc van Zoggel, editeur van de Volledige Werken van W.F. Hermans, een amusante lezing over Hermans' bemoeienis met Multatuli. Menig oud-Multatuliaan moest het ontgelden in Hermans' brieven over en aan leden van het Multatuli Genootschap. Hij schreef de biografie 'De Raadselachtige Multatuli', wat hij aanvankelijk 'een zorgelijk werkje' vond 'voor een fantast als ik', maar waarin naar zijn eigen zeggen 'sommige stukken zeer komisch' waren geworden. Van Zoggels lezing valt eind dit jaar te lezen in Jaarboek Multatuli 2017.

4 maart W.F. Hermans en Multatuli


Op zaterdagmiddag 4 maart houdt Marc van Zoggel een lezing over W.F. Hermans' bemoeienis met Multatuli. Hermans schreef 

Lees meer...

de biografie De Raadselachtige Multatuli (1987) eerste druk 1976. Van Zoggel zal ingaan op de totstandkoming daarvan. Hij is onderzoeksmedewerker aan de Volledige Werken van Hermans bij het Huygens ING Instituut.

Locatie: Doelenzaal Universiteitsbibliotheek van Amsterdam
Tijd: 15 uur
Introducé(e)s zijn van harte welkom.

Om 14.00 uur (13.30 inloop met koffie en thee) wordt eerst de Algemene Ledenvergadering van het Multatuli Genootschap gehouden.

Toon minder...

Who the hell is Woutertje Pieterse?!

Dit prachtige full-colour informatiebord werd onlangs aangebracht door buurtbewoners in samenwerking met woningbouwcorporaties en wijkbeheer (Amsterdam West). Het initiatief "Geef straatnamen een gezicht" is van fotograaf/kunstenaar Paul Fennis. Zie: https://www.facebook.com/geefstrateneengezicht/

Wéér een vertaling Max Havelaar


'Deo so medianeri in su cum, èrzu de su cafè, e isto in Lauriergracht nr. 37. Non so avestu a iscrìere romanzos....' , inderdaad: dit is geen latijn of Italiaans. Het Sardijns, de taal van Sardinië, is ditmaal de gelukkige doeltaal. Met een reeks werelklassiekers heeft de lokale uitgever Condaghes zich ten doel gesteld het Sardijns op de kaart te zetten en vooral te houden. De vertaler komt een en ander toelichten op de bijeenkomst van het Multatuli Genootschap op 5 november. Heeft u belangstelling? Informeer bij het multatuli Huis (info@multatuli-museum.nl).

Op het omslag staat het schilderij dat de gevangennemning van de Javaanse prins Diponegoro verbeeldt, die in 1825 in opstand kwam tegen het Nederlandse gezag. Ook Sardinië heeft een periode van verzet gekend,  - zij het door de meesten vreedzaam - in de jaren 1970-'80 tegen Italië. Hedentendage zijn er nog verscheidene politieke bewegingen actief die ijveren voor de onafhankelijkheid van Sardinië.

Lees meer...

Diponegoro

Diponegoro deed zich voor als de messias, zat dag en nacht in zijn zelf gebwoude tempel hardop uit de koran te citeren en benoemde de opstand als een heilige oorlog (prang sabil). Bijna alle prinsen en een groot deel van de Javaanse bevolking steunden hem. Zijn leger groeide aan tot 20.000 man. Generaal de Kock had in 1827 30.000 man nodig om nagenoeg alle legioenen te verslaan. Diponegroro hield zich tot in 1829 schuil in de bergen en werd opgejaaagd van de ene naar de andere schuilplaats. In 1830 werd hij gevangen genomen en verbannen naar Menado. Later werd hij overgeplaatst naar Fort Rotterdam in Makassar, waar hij in 1855 overleed. In 1973 is hij tot Held van Indonesië benoemd.

Toon minder...

27 JANUARI 2017 Multatulisymposium te Leiden



130 jaar later...

NIEUWE PERSPECTIEVEN OP MULTATULI

DATUMVrijdag 27 januari 2017

PLAATSAcademiegebouw Leiden, Rapenburg 73, Klein Auditorium

De toegang is gratis, maar u dient zich aan te melden via r.a.m.honings@hum.leidenuniv.nl

Met lezingen van...

Lees meer...

Lars Bernaerts, Jane Fenoulhet, Ralf Grüttemeier, Laurens Ham, Odile Heynders, Jaap de Jong, Kris Humbeeck, Evelien Neven, Saskia Pieterse, Olf Praamstra & Marc van Zoggel

Programma

10.00 uur        Inloop met koffie

10.15 uur        Jacqueline Bel (VU Amsterdam) & Rick Honings (Universiteit Leiden), Welkom en inleiding

10.30 uur        Jaap de Jong (Universiteit Leiden), De retorica van Multatuli en Max Havelaar

10.55 uur        Evelien Neven (KU Leuven), Lijsten in Multatuli's Max Havelaar

11.20 uur        Saskia Pieterse (Universiteit Utrecht), Multatuli en het geld

11.45 uur        Lars Bernaerts (Universiteit Gent), Betrokkenheid en afstand in de speltheorie van Millioenen-studiën

12.10 uur        Jane Fenoulhet (University College London), De diabolische kracht van Minnebrieven. Een nomadische lezing

12.35 uur        Sluiting ochtendprogramma

12.45 uur        Lunchpauze

14.00 uur        Jaap Grave (Universiteit Münster & Padua), Opening middagsessie

14.10 uur        Ralf Grüttemeier (Universiteit Oldenburg), Het beeld van Multatuli in wereldliteratuurgeschiedenissen

14.35 uur        Laurens Ham (Universiteit Utrecht), De gezichten van Multatuli in herdenkingsjaar 1987

15.00 uur        Odile Heynders (Tilburg University), Waarheid spreken, verbeelden en geloven. Foucault's parrhesia toegepast op Multatuli's schrijfpraktijk

15.25              Muzikaal intermezzo, door singer-songwriter Eveline De Bruin

15.45 uur        Olf Praamstra (Universiteit Leiden), De ontmoeting met Si Oepi Keteh

16.10 uur        Marc van Zoggel (Huygens Instituut), Adat of 'ambtenaren-adat'? Multatuli door de ogen van W.F. Hermans

16.35 uur        Kris Humbeeck (Universiteit Antwerpen), 'Gij zult slechts meenemen wat gij dragen kunt'. L.P. Boons afscheid van Multatuli

17.00 uur        Borrel in de Faculty Club

Toon minder...

22 januari  2017

nog eenmaal MULTATULI'S IDEËN deel 1 op het toneel


Vergeet 'Max Havelaar'. Vergeet 'Minnebrieven'. Hier komen de Ideën van Multatuli! – een bijna veronachtzaamd, nauwelijks te karakteriseren, maar sprankelend monument van idee en taal. 't Barre Land en Maatschappij Discordia geven een toneelvoorsteling over de Ideeën van Multatuli. 
In Theater Kikker te Utrecht, 22 januari om 16.00 uur.

't Barre Land en Discordia kiezen naar eigen 

Lees meer...

believen steeds een van de 300 teksten uit de Ideën van Multatuli, met als onbetwist hoogtepunt het prachtige verhaal van Woutertje Pieterse. Aansluitend is er De Keuken van Phi, voor een kook- en eetervaring waarin de 'dramaturgie van de smaak' leidraad is.

Deze voorstelling is onderdeel van 'Theater Kikker ontvangt 't Barre Land & Co', een vijfdaagse waarbij 't Barre Land op uitnodiging van Theater Kikker en bijgestaan door een groot aantal geestverwante makers, het gebouw van Theater Kikker over neemt om uit te pakken met oud en nieuw werk. Lees hier meer.

Toon minder...

Multatuli-T-shirt

'Niemand weet het. En zij die beweren het te weten zijn het onderling niet eens.'
Multatuli, Idee 415

Steun het Multatuli Huis! Kom het Multatuli-T-shirt kopen of bestel via info@multatuli-huis.nl

Maten S, M, L, XL, XXL
Prijs: 25 euro

Vormgeving:  Studio Gert Jonker
Kleur: Stevig khaki shirt van 205 grams katoen
Beschrijving: het  zijn de laatste regels van Idee 415 uit 'de vyfde, door den auteur herziene druk' uit 1872 van de Ideen van Multatuli, verschenen bij G.L. Funke te Amsterdam.

Eduard Douwes Dekker (Multatuli) werd vooral bekend door het boek Max Havelaar (1860). De tekst op ons shirt werd gezet uit de letter 'Fashion Compressed no. three'. Het kader leenden we van een 19e eeuwse prachtband. Dit kader bevat een subtiele symbolische "knipoog" naar de Vrijmetselarij, waarvan Multatuli lid was.

                                                                                              Lees het hele idee 415

Lees meer...

            

Toon minder...

Nieuw multatuli T-Shirt

'Van de maan af gezien, zyn we allen even groot' 
Multatuli, Idee 155

Steun het Multatuli Huis! Kom het Multatuli-T-shirt kopen of bestel via info@multatuli-huis.nl

Maten S, M, L, XL, XXL
Prijs: 26 euro  -
Kleur: Stevig marineblauw shirt
Het hele Idee 155 luidt: 'Van de maan afgezien, zyn we allen even groot. Voor een weter zou er geen verschil merkbaar zyn tussen de kennis van een kind, en van den wysgeer die 't meest en 't zuiverst gedacht heeft.' Uit: Ideën, eerste bundel  (Volledig Werk boek II - p. 382)

 

Museumnacht geslaagd

Het Multatuli Huis werd tijdens de museumnacht drukbezocht. Veel jongeren lieten zich op de foto zetten met Multatuli, die die avond talloze malen van zijn sterfbed, de beroemde rode chaise longue, is opgestaan. Alhoewel Multatuli het publiek doorgaans eigenlijk verachtte, kon hij het toch niet laten met de 21-eeuwse bezoekers het gesprek aan te gaan en enkele van zijn beroemde Ideën te herhalen zoals... 'Van de maan af gezien, zijn we allen even groot' en 'Niemand weet het. En zij die beweren het te weten, zijn het onderling niet eens'. Vier studenten van Neerlandsitiek (UvA) gaven rondleidingen. Gamelan-orkest Wiludyeng zorgde voor een stemmige sfeer.

  

Verworven: Max Havelaar uit 1881

Zomaar op een achternamiddag cadeau gekregen: de 5e druk uit 1881 met de  koffieplant en letters in zilver- en goudopdruk. Hiervan bestaan exemplaren in verschillende kleuren. Dit betreft de ecruvariant, die het Multatuli Huis nog niet had. Het is de laatste door Multatuli goedgekeurde editie waarin hij de aanpassingen kon herstellen die Jacob van Lennep had aangebracht voor de eerste druk.

‪# ‎PANAMA‬ PAPERS... 

'Dat Nederland z'n kunstenaars en schryvers niet behoorlyk betalen kan, laat ik nu daar, schoon er toch dagelyks blykt dat er geld genoeg in 't land is om de onbeschaamdste zwendelary aan te moedigen.' (Multatuli, Bij Idee 655)

Open Monumentendag 12 en 13 september 2015

Twee schuiframen

Leer de omgeving kennen waarin Eduard Douwes Dekker alias Multatuli geboren is. De beschrijving hieronder is van de schoolmeester van Multatuli's alter ego Woutertje Pieterse, meester Pennewip, die de gewoonte had alles en iedereen in te delen. Zo plaatste hij de bewoners in een bepaalde klasse op basis van het aantal ramen en het al of niet bezitten van een eigen opgang:

'Wat my aangaat, ik zou niet eens gesproken hebben over Pennewips verdeelzucht, als ik niet kon gebruik maken van zyn arbeid, om m'n lezers enig denkbeeld te geven van den kring, waarin de held myner geschiedenis zich bewoog, evenals ik gezegden Pennewip ongestoord zou hebben laten onderricht geven in verzenmaken- dat aprés-tout niet verboden is – wanneer 'k niet voorzag, weldra 'n paar gedichten van z'n leerlingen te zullen nodig hebben tot plaatselyk kleursel.
Na de gewone hoofdafdelingen van bezield en onbezield - waarby de goeie man stoutweg den mens 'n ziel gaf - volgde 'n stelsel dat er uitzag als 'n pyramide, waar God met engelen, geesten, en verder toebehoren, bovenop stond, terwyl de oesters, poliepen en mosselen op den basis rondkropen, of stil lagen naar verkiezing. Ter halver hoogte stonden de koningen, schoolopzieners, burgemeesters, wethouderen en dominees-doctoren in de H. Godgeleerdheid. Daaronder, professoren en kooplieden, die niets zelf maken. Vervolgens, doctoren in wereldse dingen - mits tweepaardig - advokaten en ongedoctorde dominees, kolonels van de burgerwacht, de rektor van de latynse school, enzo voort. Wysgeren - maar ze moesten 'n stelsel hebben - dokters met één paard, of zonder paard, en dichters kwamen later.
Heel laag daaronder, en vry naby de mosselen, had-i de zevende onderafdeling geplaatst der IIIe klasse van den burgerstand, en in die buurt hoorde myn held thuis.
BURGERSTAND, IIIE KLASSE, ZEVENDE ONDERAFDELING
Burgermensen «op kamers» wonende.
a. Vrye opgang... 

Lees meer...

a. Vrye opgang. Drie ramen. Twee verdiepingen met achterkamers. De jongens slapen alleen, maar kleden zich in gezelschap van de meisjes. Kraamschut. Leren frans, en reciteren den Kerstnacht. De meisjes heten Lena, Maria, soms – maar zelden - Louise. Ze borduren, en zeggen: U. De jongens op 'n kantoor. Houden meid, naaister, en 'n mens voor 't grove werk. De was nat thuis. Lezen preken van Van der Palm. Zondags rookvlees, schoon linnen, en likeur na de koffie.
Godsdienst en fatsoen.

b1. Altyd nog drie ramen. Eén verdieping. Boven wonen buren die «tweemaal schellen» (Zie b2). Leentje, Mietje. Louise komt zeer zelden voor. De onderdeur wordt opengetrokken met 'n touw dat glimt van lange dienst. Slapen in één kamer. Kraamschut. Meid «halve naaister» en 'n «mens». Zondags kaas, geen likeur, maar overigens godsdienst en fatsoen als boven.

b2. Tweeschellige buren. Nagenoeg als boven. Zonder meid maar met 'n «mens». Naaister, kaas en schoon-linnen van tyd tot tyd, maar zelden. Godsdienst als boven.

c. Tweede verdieping. Twee schuiframen. Kleine achterkamer die inspringt om de binnenplaats. 't Hele gezin slaapt in twee bedden. Van kraamschut geen spoor. De jongens heten Louw, Piet of Gerrit, en gaan «op» horlogemaken of letterzetten. Soms naar zee, maar zelden. Gedurig twist met de buren, over dien verstopten gootsteen in 't portaal. Overigens, godsdienst als boven. Hebben kennis aan «heel fatsoenlyke mensen». Lezen den Haarlemmer samen met III, 7, b2 (Pp).

Geen meid of «mens» maar 'n naaister van zeven stuivers en een boterham...
Daar zyn we aangeland by Juffrouw Pieterse.
De lezer weet nu vry juist wat-i te denken heeft van Wouters omgeving, en begrypt waarom ik z'n gezichtje stadskleurig noemde toen we hem voor 't eerst zagen in de Hartenstraat.

[Ideeën, eerste bundel/Boek II - blz. 551-552]

Toon minder...

Open Monumentendag


Over het wonen in kelders...

In de kelder van het gezin Douwes Dekker woonde een sjouwersgezin. Een soortgelijke kelder beschrijft Multatuli in de Woutertje Pieterse-fragmenten: de kelder van de firma Van Ouwetyd & Kopperlith waar Woutertje zijn eerste baantje had.

Een kelderwoning in Amsterdam

"Ik begryp dat burgemeesters-filanthropen, als ze gereisd hebben, veel aanmerkingen maken op de Europese logementen, en vooral op die in Nederland. Maar als ze een tydje hadden doorgebracht in 'n kelderwoning te Amsterdam, geloof ik dat ze die logementen bovenal de moeite van 't hervormen zouden waardig keuren"
(Multatuli, Ideeën, tweede bundel/VW Boek III - blz. 125-126)

Lees meer...

Vochtige kelderholen

"Overal klaagt men over zware belastingen, en overal gaat men voort belasting op te brengen aan kerken en kerkedienaars. In gehuchten waar de mensen ternauwernood beschut zyn tegen weer en wind, en hun verblyf delen met de varkens, steken de kerken onbeschaamd hun spitsen omhoog als om den spot te
dryven met de ellende die hen omringt. In de steden zien ze met pauwige verwatenheid neer op de armen die wegrotten in vochtige kelderholen onder de oppervlakte van de zee.'
(Multatuli, Ideeën, eerste bundel/VW Boek II - blz. 632)


Ondraaglijke stank


"-Ben jy Pieterse, de jongeheer die hier op 't kantoor komen zou?-J...a...a, m'nheer!- Zo? Je hoeft geen m'nheer tegen me te zeggen. Ik hiet Gerrit... Gerrit Sloos, weet je. Eigenlyk is m'n naam Schlossmann maar och... wat heeft 'n mens aan die moffekuren, nietwaar? Daarom zeg ik maar Sloos, en zo teken ik ook, want... ik ben de knecht, weet je, de kantoorknecht. Kom maar in!
Wouter daalde de drie trappen af, die toegang verleenden naar het hol. Z'n eerste beweging, toen-i naast de paktafel stond, was 'n onwillekeurige greep naar z'n neus. Want... de stank was onverdraaglyk.
- O nee, zei Gerrit, als antwoordende op dit welsprekend gebaar. Dat reukjen is niet van 't magazyn - ik zeg maar kelder, weet je, want zo zeien we vroeger toen de ouweheer - zelf nog meedeed - die lucht is van den kelder niet, maar van de riolen, weet je!
Zo troost een ed'le ziel haar deelgenoot in 't lyden!
- O zo, zei Wouter, alsof deze opmerking de pestlucht veranderde in 'n geur. O... zo!
- Ja, van de riolen. Daarom ook staat al dat goed daar tegen den muur op planken, zie je. Als 't den grond raakte, zou 't verrotten. Kom mee naar 't kantoor. Maar je komt veel te vroeg, want we bee-n-in den komkommertyd. Dan is er niet veel te doen, dat begryp je-n-ook wel. Maar hoor eens, je mot niet vóór schellen, aan den kelder - de jongeheren zeggen tegenwoordig: magazyn... franse wind allemaal... 'n engelse notting, weet je! Nou, ze hebben 't van dien mallen Wullekes! - je mot het kantoor ingaan in de Vellestraat. Ik zal 't je wyzen. Voor vandaag komt het er nou niet op aan, omdat het de eerste keer is, en omdat je 't niet weet! Je ziet, ik heb je opengedaan...Gelukkig! ... maar anders, weet je, wie op 't kantoor wezen mot, komt in door de Vellestraat. 't Is heel makkelyk te vinden... als je-n-'t maar eens weet. En daarom zal ik 't je wyzen. Kom maar mee.
[…]
Kyk, hier is 't. Tussen de olievaten moet je door - 't is hier altyd even smerig, dat komt van 't lekken, want die vaten lekken al tyd - maar eerst moet je door de stokvisbeukery, en als je dat doet, kom je vanzelf op 't kantoor. Wanneer Gerrit Sloos met dit «vanzelf» bedoelde: gemakkelyk, geleidelyk, zonder omslag, en wat men zou kunnen noemen: op 'n niet onprettige manier... 't zy zo! Over den smaak valt niet te twisten. Gerrit zal 't maar zo by-wyze van spreken gezegdhebben. Onder 't luisteren naar al déze mededelingen, had Wouter den half onderaardsen weg afgelegd, die van de Keizersgracht naar de dwarsstraat leidde, waar men den ingang tot het kantoor van de heren Ouwetyd & Kopperlith te zoeken had. Hy prentte die stokvisbeukery en den gang naast het oliepakhuis diep in z'n geheugen, om zeker te zyn dat-i nooit weer zou worden overgeleverd aan de spitsroeden die hem zo hadden gepynigd aan den voorkant van 't huis. Dat die verheven stokvis-industrie en dat oliepakhuis, niets te maken hadden met de «zaak» waarin Wouter leerling werd, zal de lezer wel begrypen. Er lag op dat terrein 'n servituut van doorgang, en de stokvisbeuker moest gedogen dat er op de deurpost van z'n lokaal 'n ovaal bordje pronkte met het opschrift: «Ingang naar 't kantoor van Ouwetyd & Kopperlith». Ook de olieman mocht den doortocht niet versperren, doch hy nam z'n verplichting zo nauw op, dat men er gewoonlyk niet dóór kon zonder 'n paar smeervlekken mee te nemen. Juffrouw Pieterse heeft daarover vaak gekeven, en ook Wouter-zelf vond het heel onaangenaam. Maar... had-i zich dan voorgesteld, met de wereld in aanraking te kunnen komen zónder bezoedeling? Beste jongen, dat gaat niet!'
[…]


Het plaatsje

"Idee 1191. By 't nalezen der laatste helft van 't vorig hoofdstuk, bemerk ik, 'n gedeelte van den weg die van de Vellestraat naar 't «kantoor» leidde, te hebben overgeslagen. Na 't voorbyworstelen van de glimmende olievaten, moest men den gang door, langs een achterhuis van 'n paar verdiepingen hoog, en eindelyk de binnenplaats over, waarop 't kantoor «uitzag». De lezer die op nauwkeurigheid gesteld is - anderen zyn me onverschillig - wordt gewaarschuwd deze binnenplaats niet te verwarren met het plaatsje, dat zo edelmoedig wat licht meedeelde aan 't magazyn. Tussen die beide «openluchtjes» in, lag 'n groot gedeelte van 't huis, dat lang, smal en hoog was. Na de ontdekkingsreis geleidde Gerrit onzen Wouter naar 't kantoor, wees hem daar 'n tabouret aan, en gaf hem den raad te wachten tot «de heren» zouden komen. En, zei de man: - Dat zal nog wel 'n uurtje duren, want we zyn in den komkommertyd. En ik ga m'n kommetje koffie drinken in de keuken. 't Ga je goed, zolang!
Wouter dreef inderdaad de onbescheidenheid zo ver, dat-i den tabouret opklauterde, die hem aangewezen was. En hy peinsde. De voorwerpen die z'n aandacht tot zich trokken, waren niet zeer geschikt om z'n stemming byzonder vrolyk te maken. Het uitzicht door de twee verweerde vensters op de binnenplaats en 't achterhuis, was - op 't verschil in warmtegraad na - novazemblisch: Een eeuwig grauwe lucht hangt loodzwaar op de... wanden. Hier houdt geen sterfling 't uit. Hier komt geen Noorman landen. Geen andre plek op aard, hoe karig ook bedeeld, Is zo ellendig naakt, zo arm aan groei en teelt!"
(Multatuli, Ideeën, zesde bundel/VW Boek VII - blz. 291-295)


Kelder of magazyn


"- Dit is... de kelder. Doch ik zou je maar raden Magazyn te zeggen, want 'n jong-mens moet altyd... bescheiden zyn in z'n uitdrukkingen. Voor jonge-lieden is bescheidenheid 'n hoofdzaak, en dus... magazyn!- Magazyn, stamelde Wouter.
- Juist! Ma... ga... zyn! Zó is het! Alle deze goederen zyn...koopmansgoederen, en alles ligt - gelyk je ziet - op plankjes. Dit doe ik aldus... om de vochtigheid, want... de vloer is vochtig. Let daar wel op, en geef acht dat je nooit 'n stuk op den vloer legt... nooit of te nimmer!
- Dat zal ik nooit doen, m'nheer!
- Zeer wel! Maar de goederen die op deze tafels liggen... leg ik niet op plankjes, gelyk je ziet. Want... ze liggen op tafels. Dit begryp je-n-immers wel? - O ja, m'nheer!"
(Multatuli, Ideeën, Zevende bundel/Boek VII - blz. 374-375)

Toon minder...

Multatuli zoekt een Zürcher


Het Multatuli Huis kan weer even blijven bestaan. Een Mecenas van het kaliber Johannes Zürcher is nog niet opgestaan, maar er zijn veel gulle donaties van particulieren binnengekomen op rekening 4841171. Ook de verkoop van het Multatuli-T-shirt levert een mooie bijdrage. Multatuli dankt u voor dit huldeblijk! Maar is natuurlijk nog lang niet tevreden...

Ook Zürcher moest het destijds ontgelden. Multatuli liet in zijn brieven niet erg merken dat hij zijn Duitse vriend, bewonderaar en Mecenas

Lees meer...

dankbaar was. Hij had in 1880 een enorme villa van hem gekregen in Nieder-Ingelhgeim met een prachtig uitzicht over de Rijn en ommelanden. Over Johannes Zürcher doen veel geruchten de ronde maar feit is dat hij rijk was. Hij was van alles: leraar, kunstenaar, kunsthistoricus, geleerde en iemand met een onwaarschijnlijke talenknobbel. Maar bovenal was hij zeer rijk. Hij zei tegen Multatuli: "Dat huis dat te Ingelheim aangaat, koop dat maar". "Mooie grapppen", antwoordde Multatuli, "ik heb geen geld." Zürcher zei toen: "O, dat heb ik wel. En ik zal 't u zenden zoodra ge 't noodig hebt."
Ook heeft Multatuli met een extra geldbedrag van Zürcher allerlei schulden kunnen aflossen. Door de verbouwing van de villa die Multatuli nodig achtte - er zat bijvoorbeeld 'niet eens' 'een plé' in - kreeg hij er echter toch weer een schuld bij...

[Bron: Dik van der Meulen, Multatuli. Leven en werk van Edurad Douwes Dekker, in het museum te koop]

Toon minder...

Multatuli inspireert Harvardstudenten


Een aantal studenten van Harvard-University zijn geïnspireerd door Multatuli. In hun blad  Simplicissimus, the Harvard College Journal of Germanic Studies , Issue 3, spring '14, Themanummer 'All things dutch' staan vertalingen van Saïdjah's lied - 'Ik weet niet waar ik sterven zal' en 'Op de Salak - 'Men is zijn god op bergen meer nabij'- . Ook hebben ze hun fantasie laten gaan in tekeningen van Multatuli en Adinda. In hun eigen woorden: 'We feature original translations of Couperus and Multatuli, wonderful pieces of art'. Hoog tijd voor een complete Amerikaanse vertaling van op zijn minst de Max Havelaar.  Zie verder Simplicissimus